De staatsgreep in Niger vorige maand was niet de eerste in de regio. Ook in heel wat andere Afrikaanse landen kwam er een militaire junta aan de macht. Maken de militairen echt een einde aan de corruptie en de buitenlandse invloed of vult een andere grootmacht het vacuüm gewoon op? Afrikaspecialist Stijn Vercruysse kwam langs bij Vranckx & Byloo. Beluister de podcast hier of op VRT MAX .
Na de staatsgreep in Niger: “Veel Afrikanen zijn de invloed van het Westen beu”
Goran Verluyten
Gepubliceerd:
Guinee, Mali, Burkina Faso, Niger, Tsjaad en Soedan: als je er nu een landkaart van het Afrikaanse continent bijneemt, dan zie je een onafgebroken strook van militaire regimes die reikt van de Atlantische Oceaan tot aan de Rode zee. Niger past sinds een maand in dat rijtje, en ook het Centraal-Afrikaanse Gabon viel afgelopen week ten prooi aan een staatsgreep. Op de vraag waarom de regio dan plots geteisterd wordt door instabiliteit, is niet meteen een eenduidig antwoord te vinden, al ziet Afrikaspecialist Stijn Vercruysse wel een rode draad: “Na een staatsgreep valt vaak op hoe groot de anti-Westerse en anti-Franse gevoelens bij de bevolking echt zijn.”
Staatsgreep in Niger: einde aan Westerse invloed in Afrika?
Frans President Macron beloofde in het begin van zijn presidentschap nochtans de grandeur van het land terug te brengen, onder andere in Afrika. Hij zou de banden met de vroegere kolonies weer aanhalen, ditmaal op een gelijkwaardige manier.
Al spelen er achter de schermen ook andere belangen. Zo heeft Frankrijk een grote rol in de uraniumontginning in Niger. Een Frans staatsbedrijf baat er een gigantische mijn uit die de kerncentrales in Frankrijk en bij uitbreiding Europa van hoogwaardig uranium voorziet. De winsten zouden wegvloeien uit het land terwijl de lokale bevolking wordt opgezadeld met de lasten. De uraniumontginning is volgens Vercruysse ook één van de redenen waarom het Franse leger in 2013 in Mali binnenviel. “Frankrijk vreesde dat het jihadistische geweld van Mali zou overwaaien naar Niger en zo de uraniumproductie in gevaar zou brengen.”
De Verenigde Staten onderhouden in Niger dan weer een belangrijke dronebasis, die de hoeksteen vormt van het Amerikaanse veiligheidsbeleid in de regio. “Dat zijn hun ogen en oren in de Sahel: van Soedan tot Senegal. Vandaaruit schakelden ze al verschillende leiders van jihadistische groeperingen uit, maar voor de Nigerese bevolking staat die basis ter discussie. Daar zijn nu regelmatig manifestaties.”
Russische propaganda wakkert de anti-koloniale gevoelens aan
“Men is de Westerse inmenging grondig beu”, legt Vercruysse uit. Ondanks de ambities van Macron verliest Frankrijk nu aan een snel tempo invloed in haar voormalige Afrikaanse kolonies. “Het is in zekere zin een soort dekolonisatie.”
En dan is het vooral Rusland dat hoopt te profiteren van de situatie, ook in Niger. “Rusland gebruikt online propaganda om die anti-koloniale gevoelens bij de bevolking aan te wakkeren.”
“In de eerste plaats probeert het daarmee Frankrijk en ook andere Westerse landen een hak te zetten en hoopt het zo zijn invloedssfeer te vergroten, maar voor Rusland wegen de economische belangen het zwaarst door. In de Centraal-Afrikaanse Republiek bijvoorbeeld beschermt de Wagnergroep de president en in ruil daarvoor mogen ze goud- en diamantmijnen ontginnen.”
Het blijft nog maar de vraag of de situatie onder de Russen dan wel beter is. De situatie in bijvoorbeeld Mali stemt Vercruysse weinig hoopvol: “Sinds de Wagnergroep daar aan de zijde van het leger vecht tegen de jihadisten, is de onveiligheid alleen maar toegenomen. 2022 was daar bijvoorbeeld nog het meest dodelijke jaar.”
“Veel mensen zien Rusland nu als een goed alternatief ten opzichte van de Westerse inmenging die er voorheen was, het is slechts een kwestie van tijd voor men inziet dat ook Rusland geen soelaas biedt.”
