Er zijn nieuwe beelden opgedoken in de vete tussen de Spaanse voetbalster Jennifer Hermoso en de Spaanse bondsvoorzitter Luis Rubiales, die haar ongewenst op de mond kuste na het behalen van de WK-titel. In een video is te zien hoe Hermoso en haar medespeelsters vlak na de overwinning lachen met het incident en hoe ze Rubiales toejuichen wanneer hij de spelersbus betreedt. "Dat betekent niet dat Hermoso haar verontwaardiging nu veinst", nuanceren experten. "Iedereen reageert anders op zo'n moment."
Nieuwe beelden wakkeren debat aan over oprechtheid Spaanse voetbalster Hermoso: "Emoties kunnen pas later binnensijpelen"
Ann Willems
Gepubliceerd:
"President, president, president!" Het vrouwelijke Spaanse elftal is uitgelaten na het behalen van een eerste WK-titel en groet enthousiast Luis Rubiales op de bus onderweg naar hun hotel. Jennifer Hermoso lacht met de eerste memes die over de kus verschijnen en roept luid mee "beso, beso, beso!" (vertaald: "kus, kus, kus!").
De beelden gooien olie op het vuur van de bijzonder verhitte discussie die sinds het voorval is ontstaan. Hermoso wordt verweten "haar kar te hebben gekeerd" en "onnodig drama te creëren rond een incident dat ze aanvankelijk niet erg leek te vinden".
Tijdlijn: wat is er tot nu toe gebeurd?
Zondag 20 augustus: het vrouwelijke voetbalteam van Spanje kroont zich voor het eerst tot wereldkampioen. De euforie na de overwinning is groot. Zo groot dat Luis Rubiales, voorzitter van de Spaanse voetbalbond, de speelster Jennifer Hermoso vol op de mond kust. Het beeld gaat de wereld rond en veroorzaakt een storm aan reacties.
In een eerste statement – uitgestuurd door de Spaanse bond – lijkt Hermoso het incident weg te wuiven. "Het was een natuurlijk gebaar van genegenheid en dankbaarheid." Rubiales spreekt over "een moment tussen twee vrienden die iets vierden", maar komt daags na de match toch met excuses. De Spaanse premier Pedro Sánchez vindt de verontschuldiging "onvoldoende en ongepast".
Op 23 augustus laat Hermoso opnieuw van zich horen. Ze veegt het statement van de Spaanse voetbalbond van tafel en ontkent die woorden te hebben gebruikt. Intussen wordt duidelijk dat ze na de wedstrijd in de kleedkamer tegen haar medespeelsters had geuit dat ze niet gediend was van de kus. "Ik vond het niet fijn."
Hermoso eist dat Rubiales gestraft wordt, de voetbalbond houdt een spoedberaad, maar de bondsvoorzitter schopt wild in het rond. Hij spreekt over "vals feminisme" en "wederzijdse toestemming voor de kus", beschuldigt Hermoso ervan te liegen en zegt in geen geval ontslag te nemen. Niet veel later ondertekenen 83 speelsters een document waarin ze aangeven niet langer te willen worden opgeroepen zolang Rubiales aan de leiding staat.
Zes dagen na de WK-match wordt Rubiales door wereldvoetbalbond FIFA voor 90 dagen geschorst, twee dagen later vraagt de voetbalbond aan Rubiales om met onmiddellijke ingang af te treden. De Spaanse justitie opent een onderzoek, onder meer voor mogelijk seksueel misbruik van Hermoso.
Dat de voetbalster niet meteen de bondsvoorzitter op zijn plaats zette, betekent niet dat het incident achteraf niet is binnengekomen, kaderen Cedric Arijs, sportpsycholoog, en Tine Vertommen, onderzoeker bij Thomas More.
"Het heeft alles te maken met emoties", begint Arijs. "Op dat moment overwon de euforie: ze had de eindzege binnen, iedereen juichte haar toe, de beker ging de lucht in. Hermoso registreerde de kus, maar dat betekent niet dat die ook werd verwerkt. Het is perfect mogelijk dat ze het aanvankelijk wilde laten passeren, maar dat nadien andere emoties doorsijpelden."
Scheve machtsverhouding
Het principe van "fight, flight, freeze of fawn" (vechten, vluchten, bevriezen of ondergaan) is alom bekend in de psychologie. "Je kiest niet welke reactie je tijdens zo'n incident ervaart, dat is een automatische reflex. Vechten of vluchten zou moeilijk zijn geweest met camera’s over de hele wereld op haar gericht. Misschien bevroor ze en wist ze niet wat doen. Of dacht ze: ik behoud de glimlach om de goede vrede te bewaren."
De context is in dit alles niet onbelangrijk: er stonden een boel hooggeplaatste figuren op een rij, waardoor er sprake was van scheve machtsverhoudingen. "Bovendien weten we niet hoe Hermoso in het verleden geleerd heeft om met emoties om te gaan. Sommigen gebruiken daar humor voor."
Het kan volgens Arijs verklaren waarom ze op de spelersbus opgetogen feestvierde. "Of misschien durfde ze niet anders omdat haar collega-speelsters zo uitzinnig waren, of misschien drong de ernst van de zaak pas door nadat buitenstaanders haar erover aanspraken. Het verwerken van emoties is een complex gegeven. Hoe dan ook was het bijstellen van haar eerste reactie gerechtvaardigd."
Dat benadrukt ook Vertommen. "Als je bevriest, ben je niet in staat om neen te zeggen. Het is een normale biologische reflex om in zo'n staat de schade zo klein mogelijk te willen houden, ook al heb je duidelijk te maken met grensoverschrijdend gedrag." Want daar was volgens haar wel degelijk sprake van. "Je kan 101 verzachtende omstandigheden bedenken, maar het uitblijven van een "neen" is in geen enkele situatie hetzelfde als toestemming geven."
Openlijk moddergevecht
Arijs betreurt dat het incident is uitgegroeid tot een openlijk moddergevecht. "Het is jammer dat er door de media en politiek een heksenjacht met brandstapels van wordt gemaakt. Dat zet mensen tegen elkaar op. Beter zou zijn dat dit voorval in alle sereniteit wordt geëvalueerd: welke grenzen zijn overschreden, hoe is dat kunnen gebeuren, hoe kan dit in de toekomst worden vermeden? Daar moet het gesprek over gaan."
Niet alleen voor het welzijn van Hermoso en iedereen die betrokken is, maar ook voor toekomstige slachtoffers die hun verhaal willen doen. "Dit soort mediastormen maakt het voor hen moeilijk om te durven spreken. 'Ze stellen zich aan', klinkt het dan vanuit een bepaald publiek, of 'waarom heb je niet onmiddellijk iets gezegd'. Wel, exact dit soort reacties werpen barrières op."
"Het debat over gezond gedrag wordt in de sport enorm bemoeilijkt door twee gigantisch extreme kampen", merkt ook Vertommen. "Het is heel gepolariseerd en staat het maken van nieuwe meldingen in de weg. Deze discussie mag niet gaan over het levenslang uitsluiten van Rubiales, maar kan perfect worden opgelost door oprechte excuses en het afbakenen van macht, zodat het zich in de toekomst niet kan herhalen."
