De wereld zal er niet in slagen om de klimaatdoelen van Parijs te halen als de energietransitie niet snel "dramatisch" opgeschaald wordt. Dat zegt het Amerikaanse olie- en gasbedrijf ExxonMobil in zijn jaarlijkse vooruitblik die deze week werd gepubliceerd. Volgens Exxon zal de wereld steeds meer energie nodig hebben door de stijgende wereldbevolking. Zoals het er nu naar uitziet, zal veel van die energie in 2050 nog steeds van fossiele brandstoffen komen.
Oliegigant ExxonMobil voorspelt: klimaatopwarming zal boven cruciale grens pieken zonder "dramatische" ingrepen
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Op de VN-Klimaattop van Parijs, in 2015, werd een van de belangrijkste klimaatakkoorden in de geschiedenis afgeklopt. Toen spraken de wereldleiders af om de opwarming van de aarde te beperken tot "ver onder" de 2 graden Celsius in vergelijking met pre-industriële tijden. Zeg maar vóór de wereld massaal olie, gas en kolen begon te verstoken.
Volgens de Amerikaanse oliegigant zal de wereld die belangrijke grens van 2 graden Celsius vóór 2050 al overschreden hebben. Dat zegt het bedrijf in zijn jaarlijkse Global Outlook-rapport dat maandag verscheen. Dat is een vooruitblik waarin de energiereus een resem factoren doorrekent naar de toekomst: hoe sterk de wereldbevolking zal stijgen bijvoorbeeld, en daarmee ook de economie. Maar hij houdt ook rekening met hoe de energiemix evolueert, bijvoorbeeld hoe snel zonne-energie of windenergie groeien.
1,5 graden of 2 graden, wat is het verschil? Om de ergste gevolgen te vermijden, moeten we de opwarming van de aarde volgens klimaatwetenschappers beperken tot maximaal 1,5 graden Celsius. Dat is de ondergrens die ook is afgesproken op de klimaatconferentie in Parijs. Boven de 2 graden Celsius stijgt de kans zeer snel dat we in onbekend terrein komen. Dan weten klimaatwetenschappers eigenlijk niet goed meer wat we kunnen verwachten. Op dit moment zitten we al aan 1,2 graden Celsius en nu al krijgen we te maken met intensere bosbranden en extreme hittegolven op land en in zee.
De wereld zal er wel in slagen om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen, denkt Exxon, maar dat zal niet snel genoeg gaan om onder de 2 graden Celsius te blijven.
Minder, maar nog steeds te veel
Exxon berekende specifiek de uitstoot van broeikasgassen die met energie te maken hebben. Die is goed voor driekwart van alle uitstoot wereldwijd.
Om het even in droge cijfers te gieten: in 2050 zal de wereld nog steeds jaarlijks 25,6 miljard ton CO₂ uitstoten bij het opwekken van energie. Dat is 24 procent minder dan in 2021 (33,5 miljard ton) en min of meer vergelijkbaar met de uitstoot in het jaar 2000. Maar het is dus nog altijd te veel.
Hoe dat komt? Exxon ziet twee belangrijke oorzaken. De eerste is de bevolkingsgroei. Exxon verwacht dat die nog met 2 miljard zal aangroeien tegen 2050. Dat denken de Verenigde Naties overigens ook . Bovendien verwacht het bedrijf dat de wereldeconomie zal verdubbelen.
Het oliebedrijf geeft het voorbeeld van China. Daar wordt vandaag drie keer meer energie verbruikt dan twintig jaar geleden.
Die groeiende wereldbevolking zal dus meer energie nodig hebben. Zo'n 15 procent meer, schat Exxon. En hoewel zonne- en windenergie zullen vervijfvoudigen tegen 2050, zullen die groene energiebronnen tegen dan nog steeds maar 11 procent van de wereldwijde energievraag afdekken. Een groot deel van die vraag zal nog steeds door olie, gas en kolen ingevuld moeten worden. Dat zijn de energiebronnen die bij verbranding broeikasgassen veroorzaken, en daarmee ook de klimaatverandering.
"De wereld zal (in 2050, red.) anders zijn. Maar de nood aan betrouwbare en betaalbare energie die zorgt voor economische vooruitgang en een betere levensstandaard, zal even hoog blijven als vandaag. Daar horen olie en gas bij", voorspelt Exxon in het rapport.
Dat de klimaatverandering door die fossiele brandstoffen de levensstandaard van veel aardbewoners net naar beneden haalt, vermeldt Exxon niet. Zo schat de Wereldgezondheidsorganisatie WHO dat de klimaatverandering tegen 2030 elk jaar 250.000 extra sterfgevallen kan veroorzaken. De gezondheidskosten worden dan weer geraamd op 2 tot 4 miljard dollar per jaar tegen 2030. Die gevolgen laten zich bovendien het meest voelen in de ontwikkelingslanden in het Zuiden.
Een oliegigant die voorspelt dat fossiele brandstoffen nodig zullen blijven: het klinkt allemaal wat als een handelaar die voor zijn eigen winkel spreekt. En toch. Het persbureau Bloomberg merkt op dat Exxon in het verleden al vaak gelijk kreeg met zijn voorspellingen. Zo berekende het in 1985 al zo goed als perfect de wereldwijde temperatuurstijging door de uitstoot van CO₂.
En het klopt dat cruciale sectoren zoals de luchtvaart, de scheepvaart en de metaal- en cementindustrie het op dit moment nog erg moeilijk hebben om te verduurzamen. Als die groeiende wereldbevolking wil gaan reizen zoals veel inwoners van het Westen, dan zal dat nog vooral met fossiele brandstoffen moeten gebeuren.
Niet gedoemd
Zijn we dan gedoemd? Niet helemaal, denkt Exxon. Maar dan zal "de wereld zijn lage-emissietechnologieën dramatisch moeten opschalen, sterker dan het huidige traject".
Hoe ver de wereld de grens van de 2 graden overschrijdt, zal volgens het bedrijf afhangen van drie belangrijke factoren: "constructief beleid, nieuwe technologieën en marktgedreven mechanismes". Met andere woorden: politieke klimaatmaatregelen zoals er nu in de VS en de EU al doorgevoerd zijn (en die liefst de markt niet verstoren) en nieuwe ontwikkelingen.
Exxon kijkt vooral naar drie technologieën: CCS (carbon capture and storage, of het afvangen en opslaan van broeikasgassen), waterstof en biobrandstoffen. Het klinkt daar wel nogal optimistisch. Exxon noemt CCS "een bewezen en veilige technologie om de uitstoot te verminderen" maar in de realiteit staat die technologie nog in zijn kinderschoenen. En waterstof wordt op dit moment nog maar mondjesmaat met groene energie geproduceerd, waardoor het nog steeds voor veel uitstoot zorgt.
"Business-as-usual is een illusie"
Er zijn nog andere manieren om de wereldwijde uitstoot sneller omlaag te krijgen, zegt energie-expert Bram Claeys. Hij werkt voor de ngo RAP en adviseert overheden in de energietransitie. Claeys kan zich vinden in Exxons voorspelling dat het energiegebruik met 15 procent zal toenemen.
"Maar dan is de vraag: hoe ga je die energie opwekken? En daar lijkt Exxon uit te gaan van een business as usual-scenario." Doorgaan zoals we bezig zijn, met andere woorden. In dat geval zal het globale zuiden zijn groei inderdaad vooral stutten met fossiele brandstoffen. "Maar dat mogen we niet laten gebeuren. Die landen vragen al decennialang op klimaatconferenties om de technologie die de geïndustrialiseerde landen ontwikkelen, ook naar het zuiden te laten doorstromen. Zo kunnen zij ontwikkelen met hernieuwbare energie."
"Ik ben daar trouwens niet zo pessimistisch in. Het klopt dat bijvoorbeeld de luchtvaart en de scheepvaart moeilijk te decarboniseren zijn. Maar ook daar wordt gezocht naar alternatieven voor fossiele brandstoffen. Niet zo snel als we zouden willen, maar toch."
"Tegelijk is het ook duidelijk dat we het energieverbruik ook aan de vraagkant naar beneden moeten krijgen. Een paar keer per jaar het vliegtuig nemen voor een tripje, zoals in de geïndustrialiseerde landen, dat kunnen we niet blijven doen. Er zullen meer langeafstandstreinen moeten komen waarmee we die verplaatsingen snel en comfortabel kunnen doen. En corona heeft al getoond dat je heel wat contacten ook perfect via online platformen kan houden. Pas op, persoonlijk contact zal nodig blijven en we moeten kunnen blijven reizen. Maar het is een illusie om te denken dat we kunnen blijven doen zoals we nu bezig zijn."
