Vannacht was het volle maan, maar niet zomaar eentje. Wie hemelwaarts keek, kon een blauwe supermaan zien. Een supermaan, omdat de volle maan dichter bij de aarde stond dan gemiddeld. Een blauwe maan, omdat het de tweede volle maan op één maand tijd was. De combinatie van die twee factoren komt niet zo vaak voor. Maar is het zeldzame natuurfenomeen echt zo spectaculair?
De maan was deze nacht een "blauwe supermaan": wat is het en hoe spectaculair is het?
Woensdag begon de avond bewolkt en regenachtig, maar doorheen de avond en de nacht klaarde de hemel op. En dat was goed nieuws. Want wie afgelopen nacht omhoog keek, kon een blauwe supermaan zien, en die is zeldzaam. Pas over 14 jaar, in januari 2037, is de volgende blauwe supermaan te zien. De vorige dateert van 2009.
De term spreekt tot de verbeelding, maar een supermaan is niets meer dan een volle maan die dichter bij de aarde staat dan gemiddeld. De maan lijkt dan groter en helderder dan de gemiddelde volle maan.
De maan draait in een ellipsvormige baan rond de aarde en staat de ene keer dus wat verder weg van de aarde, de andere keer wat dichter bij. Als het dichtste punt samenvalt met een volle maan, dan spreken we van een supermaan.
Blauw was de supermaan omdat het de tweede volle maan in één maand is. De Engelse uitdrukking "once in a blue moon" verwijst naar dat zeldzame fenomeen. Maar voor alle duidelijkheid: een blauwe maan kleurt niet blauw.
BEKIJK - Waar in de wereld was de blauwe supermaan op haar best?
Antwerpen, België
Sevilla, Spanje
Tempel van Poseidon, Kaap Soenion, Griekenland
Vosloorus, Zuid-Afrika
Gaza-stad, Palestina
Delhi, India
Tokio, Japan
Havana, Cuba
Chicago, Illinois, Verenigde Staten
Prinses Elisabethstation, Antarctica
Hoe uitzonderlijk is een supermaan?
Vannacht stond de maan op zo'n 357.000 kilometer afstand van de aarde, ofwel ongeveer 48.000 kilometer dichter dan op het verste punt. De maan was daardoor zo'n 14 procent groter en 30 procent helderder dan een "micromaan", een volle maan die op haar verste punt van de aarde staat.
Toch kan je dat verschil niet met het blote oog zien. "Vergelijk het met een taart. Als die 10 procent groter is dan de taart die je vorige maand hebt gekocht, en je kan ze niet vergelijken met elkaar, dan zal je geen enkel verschil zien", zei directeur Marc Van den Broeck van volkssterrenwacht Urania enkele jaren geleden al. Op foto's is het verschil wel zichtbaar.
Supermanen zijn ook niet uitzonderlijk. Een kwart van alle volle manen is een supermaan. "Het fenomeen is volledig overroepen en komt jammer genoeg voortdurend in de media", zegt Van den Broeck.
Prachtige foto's zijn gezichtsbedrog
Bij een supermaan trekken fotografen altijd de nacht in om prachtige foto's te maken van de gigantische volle maan aan de horizon. Hoe kan dat dan? "De maan lijkt altijd veel groter als ze laag aan de horizon staat, net zoals de zon groter lijkt tijdens een zonsopgang en –ondergang. Maar dat is optisch bedrog", zegt Van den Broeck.
"Als je met een verrekijker naar de maan aan de horizon kijkt, en daarna naar de maan hoog boven de hemel, dan zal je zien dat de maan in beide gevallen even groot is."
Die optische illusie is deels te verklaren doordat je een hemellichaam aan de horizon kunt vergelijken met bijvoorbeeld gebouwen en bomen. Als de maan hoog staat, heb je geen vergelijkingspunten en is het voor onze hersenen moeilijk om de grootte goed in te schatten.
Een blauwe maan?
In tegenstelling tot wat je misschien had verwacht, kleurde de blauwe maan niet blauw. Een blauwe maan slaat op de tweede volle maan in dezelfde maand.
Normaal gezien kan je elke maand 1 keer een volle maan zien. Maar omdat één maancyclus geen volledige maand, maar 29,5 dagen duurt, kan je gemiddeld eens om de 2,8 jaar twee volle manen in dezelfde maand zien. En dat is deze maand het geval. De vorige volle maan was op 1 augustus, toevallig ook een supermaan toen.
Vlak bij de maan kon je trouwens de hele nacht ook nog de planeet Saturnus zien, een wat gele "ster" aan de hemel. Saturnus staat momenteel in oppositie. Dat betekent dat de aarde exact tussen Saturnus en de zon staat, waardoor de planeet wat groter en helderder lijkt en de hele nacht zichtbaar is.
