Exact een maand geleden werd de president van Niger afgezet door militairen onder leiding van generaal Abdourahamane Tiani, nu de leider van junta. Het was al de zevende staatsgreep in de regio in amper drie jaar tijd. De staatsgreep lijkt een kopie van de staatsgrepen in onder meer Mali en Burkina Faso, buurlanden van Niger. Ook Niger lijkt op weg naar een eindeloze transitieperiode. Maar de coup in Niger zou ook wel eens de staatsgreep te veel kunnen zijn, met een heel andere uitkomst.
Eén maand na de staatsgreep in Niger: een kopie van de vorige staatsgrepen of de coup te veel?
Stijn Vercruysse
Gepubliceerd:
Er lijkt in de Sahelregio (de landstrook ten zuiden van de Sahara) wel een handboek voor dummies over staatsgrepen rond te gaan. De staatsgreep in Niger is bijna een ‘copy paste’ van de eerdere coups in Mali en Burkina Faso.
Het leger zet de president af, installeert een overgangsraad en zoekt steun bij de bevolking door middel van het organiseren van anti-Franse manifestaties, Russische vlaggen incluis. Desnoods worden mensen betaald om mee te manifesteren.
Vervolgens worden er door de landen in de regio sancties afgekondigd en bevriezen westerse landen hun ontwikkelingssteun. Vervelend voor de coupplegers, want de bevolking – wiens steun ze nodig hebben – is daarvan het slachtoffer.
Het toverwoord 'transitie'
Om sancties te vermijden, moet de junta op zoek naar internationale erkenning, een vorm van legitimatie. Het toverwoord dat ze daarvoor gebruiken is ‘transitie’. De militaire junta kondigt een overgangsperiode af. Na X aantal maanden zullen ze de macht met plezier overdragen aan een democratisch verkozen regering.
Steevast wordt die termijn niet nageleefd. In Mali beloofden de militaire machthebbers verkiezingen vóór februari 2022, vooraleer de sancties werden opgeheven. Die verkiezingen hebben nog altijd niet plaatsgevonden…
Militaire elites in andere landen zien hoe hun collega’s in Guinée, Mali en Burkina Faso perfect wegkomen met hun daden. Ook Niger lijkt op weg naar zo’n eindeloze transitieperiode. Maximaal drie jaar blijven we aan de macht, beloofde juntaleider generaal Tiani.
Internationale belangen en verdeeldheid
Wat in het voordeel van de coupplegers speelt, is de internationale verdeeldheid over de aanpak van deze coup en de belangen van die internationale gemeenschap.
Zo voeden de Fransen (en andere Europese landen) hun kerncentrales voor een belangrijk deel met uranium uit Niger. De Amerikanen hebben er miljoenen geïnvesteerd in een belangrijke drone-basis. De Europese Unie rekent op Niger (en betaalde daar ook voor) om migranten tegen te houden. En Niger was voor het Westen de laatste betrouwbare partner in de strijd tegen het oprukkend jihadisme.
Al die landen – zowel in als buiten Afrika – reageren erg verdeeld op de coup, veel minder eensgezind dan na de vorige staatsgrepen. De Fransen willen de staatsgreep terugdraaien en de afgezette president Bazoum (met wie ze een uitstekende band hadden) terug aan de macht helpen. Naar verluidt hebben ze overwogen om dat met geweld te forceren.
In de andere landen waar een staatsgreep is gepleegd, keerde de junta en de publieke opinie zich telkens tegen hun militaire aanwezigheid en moesten ze vertrekken. Niger was (naast Tsjaad) het enige land waar de Fransen nog enige controle hadden over de strijd tegen de jihadisten. Als ze ook Niger moeten verlaten, is dat een vernedering voor de Franse president Macron.
De Amerikanen lijken aan te sturen op een vorm van legitimatie van de coupplegers en mikken op diplomatie. Ze stuurden zelfs een ambassadeur naar Niger en een Amerikaanse gezant voert op dit moment gesprekken met de ECOWAS-landen. Het is opmerkelijk dat ze het woord ‘staatsgreep’ vermijden, want dat zou betekenen dat er een einde komt aan de militaire samenwerking met Niger. Dat willen de Amerikanen kennelijk niet opgeven.
Rusland en de Wagner-groep
Frankrijk en de Verenigde Staten hebben dus een verschillende aanpak, maar wat ze gemeen hebben, is dat ze willen vermijden dat Rusland zijn invloed in de regio verder uitbreidt. Het is duidelijk dat de Wagner-groep – die al in vele landen in de regio actief is – zijn lucratieve activiteiten in Afrika niet zal afbouwen na de dood van zijn baas Prigozjin. Ook in Niger zijn de Russen populair.
Regionale oorlog
De West-Afrikaanse Economische Gemeenschap ECOWAS (een samenwerkingsverband van vijftien landen) dreigt ermee Niger binnen te vallen om president Bazoum te bevrijden (die wordt samen met zijn vrouw en zoon vastgehouden door de junta) en terug op de troon te zetten. Dat deed de landengroep niet na de staatsgrepen in Mali en Burkina Faso.
De leiders van onder andere Nigeria en Senegal zijn bang voor het besmettingsgevaar. "Dit is de staatsgreep te veel", zei ECOWAS-topman Musah eerder deze maand. De organisatie verliest haar geloofwaardigheid als ook deze staatsgreep succesvol is. Hetzelfde geldt voor haar voorzitter, de Nigeriaanse president Tinubu, die zich probeert op te werpen als de leider van de regio.
Een regionale oorlog is niet ondenkbaar, want buurlanden Mali en Burkina Faso hebben al laten weten dat ze een eventuele inval in Niger als een oorlogsverklaring zullen opvatten. In dat geval dreigen vele landen – ook westerse – in het conflict betrokken te geraken. De humanitaire en veiligheidssituatie in de regio zou verder verslechteren.
Het is duidelijk dat de coup in Niger internationaal meer deining veroorzaakt dan alle voorgaande staatsgrepen. Er staat veel op het spel. Daarom zou deze staatsgreep wel eens de staatsgreep te veel kunnen zijn.
Niger, een maand na de staatsgreep: "Dit zal anders verlopen dan in andere landen"
