Japan start met lozen van gefilterd radioactief afvalwater uit Fukushima: "Veel kritiek, maar risico is laag"

Op 11 maart 2011 veroorzaakte een zware aardbeving voor de kust van Japan een enorme tsunami met golven tot 15 meter hoog. Die overspoelde de kerncentrale Fukushima I, wat leidde tot de op een na zwaarste kernramp in de geschiedenis, na de kernramp in Tsjernobyl van 1986. Drie van de zes reactoren van de centrale waren in bedrijf toen de tsunami toesloeg. Hun koelsystemen faalden, waardoor de kernen van de drie reactoren smolten.

Meer dan 12 jaar na de ramp is Japan nu gestart met het lozen van gezuiverd nucleair afvalwater in de Stille Oceaan. Vanmorgen om 6 uur Belgische tijd begon de eerste lozing van zowat 7.800 kubieke meter water. Dat proces zal ongeveer 17 dagen duren. In totaal wil Japan 1,3 miljoen ton afvalwater lozen dat is opgeslagen in de kerncentrale van Fukushima. Het gaat om regenwater, grondwater en water dat nodig is om de kernen van de reactoren te koelen die zijn ingestort na de tsunami.

Het afvalwater wordt al jaren bewaard in enorme opslagtanks. Waarom gaat Japan dat nu in de Stille Oceaan lozen? "Al sinds 2011 wordt het verwerkt in afwachting van een definitieve oplossing", zegt Geert Biermans van het FANC, het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle. "Maar op een bepaald moment raken die opslagtanks vol, en dat moment is aan het aanbreken."

"Er is dus een oplossing nodig. Japan heeft een aantal opties overwogen, maar er zijn er niet veel. Je kan nieuwe opslagcapaciteit bij creëren, maar dat is geen langetermijnoplossing. Je kan het water laten verdampen, wat risico's met zich meebrengt. Uiteindelijk is ervoor gekozen om dat te lozen in de Stille Oceaan."

Het water bevat radioactieve elementen, maar is verdund, zodat de radioactiviteit niet hoger komt dan 1.500 becquerel per liter. Dat is veel lager dan de norm van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) voor drinkwater. Ook het Internationaal Atoomagentschap (IAEA) verzekert dat de lozing van het koelwater veilig is en slechts "verwaarloosbare" gevolgen voor de omgeving zal hebben.

"Op het moment dat het koelwater door de reactor is gepasseerd om de brandstof af te koelen, zit daar natuurlijk veel radioactiviteit in. Operator Tepco onderneemt veel stappen om dat water te filteren", zegt Biermans. "Je kan veel radioactiviteit uit water filteren, behalve één element, tritium. Dat is eigenlijk radioactief water, en water uit water filteren is nogal moeilijk. Tritium is dus het enige wat overblijft, naast sporen van andere radioactieve elementen die na filtering nog aanwezig zijn. Geen enkele filter- of behandelingstechniek is 100 procent efficiënt."

Het risico is redelijk laag op het moment dat je het water loost, zegt Biermans. "Tritium wordt geloosd door vrijwel elke nuclaire installatie ter wereld, in vergelijkbare hoeveelheden of hoger. Het is geen onbekend principe." Ook bij ons lozen kerncentrales en nucleaire installaties tritium in de Schelde en de Maas in beperkte hoeveelheden. "Dat is door het FANC vergund en wordt ook door ons opgevolgd. Net zoals in Japan wordt de impact op voorhand berekend."

Toch stuit het plan op veel weerstand, onder meer van milieu-organisaties, buurlanden en lokale vissers die imagoschade en inkomensverlies vrezen. "Japan zal al het afvalwater niet in een keer lozen, daar trekken ze tientallen jaren voor uit. Maar stel dat ze toch al het water in de tanks in één jaar tijd zouden lozen, die impact komt overeen met een duizendste van de natuurlijke achtergrondstraling. Dat is wat het IAEA aanvaardbaar noemt."

Maar de perceptie dat dit risicovol is, is er natuurlijk wel. "Daar wordt veel ruchtbaarheid aangegeven, er zijn ngo's en buurlanden die ertegenin gaan. En dan wordt de perceptie gecreëerd dat er gevaar aan vasthangt", zegt Biermans. "Die vissers hebben een punt in die zin dat die perceptie er is, en je moet erover waken dat die geen economische impact heeft op hun activiteiten." Het IAEA en Japan is met de vissers gaan praten. "Dat is nodig, je moet altijd rekening houden met de bezorgdheden van de omgeving."

Ook buurlanden uiten kritiek. China riep dinsdag de Japanse ambassadeur op het matje. Eerder had een woordvoerder van de Chinese diplomatie al verklaard dat "de oceaan eigendom is van de hele mensheid". "Het is geen plek waar Japan willekeurig vervuild water kan dumpen", stelde woordvoerder Wang Wenbin.

Bij de buurlanden is er een bijkomende dimensie die nog verder verwijderd ligt van het objectieve risico, en dat zijn volgens Biermans geopolitieke argumenten. "Die staan volledig los van het objectieve risico. Sommige van die landen die kritiek hebben, lozen in datzelfde milieu ook tritium. Daar zit een tegenstrijdigheid in."

Volgens Japan zal het proces van het lozen van afvalwater tot 2050 duren. Per dag zal niet meer dan 500 kubieke meter geloosd worden. Wanneer de kernreactoren volledig ontmanteld zullen zijn, dat is niet duidelijk. "Het duurt toch zeker enkele decennia om alles te ontmantelen, dat zal toch minstens nog 10, 15 jaar duren."