"Een heel ecosysteem is aan het instorten". Dat zegt bioloog Hidde Bult over de Brabantse Wal, een groot natuurgebied net over de grens met Nederland dat grenst aan de Kalmthoutse Heide, en de impact van stikstof daar. Of hoe chemiereus Ineos zijn plannen voor een ethaankraker in de Antwerpse haven gedwarsboomd zag door een Nederlandse klacht. Maar waarom is precies protest aangetekend? "De gevolgen van te veel stikstof zijn dramatisch."
Hoe de Ineos-stilstand over de grens begon, in de Brabantse Wal: "Gevolgen stikstof zijn dramatisch"
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
Komt het miljardenproject van chemiereus Ineos in de Antwerpse haven er of niet? Voorlopig niet, want de vergunning staat on hold. De reden daarvoor ligt net over de grens met Nederland, in het natuurgebied de Brabantse Wal. De provincie Noord-Brabant diende een klacht in tegen het project omdat ze haar natuurgebied zo goed mogelijk wil beschermen.
Alles draait rond stikstof. Dat valt in overmatige hoeveelheden neer op onze natuur, een gevolg van onder meer de uitstoot van landbouw, industrie en verkeer.
Willem de Weert, voorzitter van Stichting De Brabantse Wal, weet dat de impact van stikstof er nu al is en vreest dat het er met de komst van nieuwe industrie in de Antwerpse haven niet op zal verbeteren. In Nederland zijn de regels nu al erg strikt, bij ons woedt het politieke debat zoals bekend volop.
Wat is de Brabantse Wal?
De Brabantse Wal is een uitgestrekt natuurgebied op de grens van de Nederlandse provincies Noord-Brabant en Zeeland. Het grenst aan de Kalmthoutse Heide in ons land, waarmee het één groot natuurgebied vormt onder de naam Grenspark De Zoom-Kalmthoutse Heide .
Samen zijn ze goed zijn voor zo'n 6.000 hectare natuur, ofwel 60 vierkante kilometer. Het natuurgebied omvat heide, vennen, stuifduinen, bossen en weilanden. Het geniet bovendien Europese bescherming onder de paraplu van Natura 2000 .
De Brabantse Wal is een uitzonderlijk natuurgebied, zegt De Weert, "omdat hier allerlei zeldzame planten, diersoorten en vogels voorkomen die door Europa beschermd zijn."
De concrete gevolgen: "Zelfs eikenbomen sterven"
Het effect van stikstof in het gebied speelt al jaren. Je moet ook steeds minder een getraind oog hebben om de impact te zien en in te schatten, al is het een langzaam proces dat sluipenderwijs gaat, bevestigt ook bioloog Hidde Bult die al decennia werkt in de Brabantse Wal en alles heeft zien evolueren. Hij legt uit wat die impact op de natuur precies inhoudt.
"Je moet weten dat we van nature arme bodems hebben in de heidevelden, bossen en stuifgebieden in het natuurgebied. Die heel voedselarme gebieden hebben net een specifieke vegetatie: door meer concurrentie zijn er meer soorten op het terrein", schetst Hidde Bult in een gesprek met VRT NWS.
Overdadige stikstofneerslag brengt een overdaad aan groeikracht voor alle planten. Sommige soorten zijn sterker dan andere en gaan de rest domineren. "Denk aan grassen die het overnemen van andere vegetatie. Je krijgt één grasvlakte. We doen moeite om dit in te tomen, maar dat kost geld en dat is er niet zomaar", zegt Bult.
Dit gaat niet om enkele zeldzame plantjes, maar om een heel ecosysteem dat instort
Hidde Bult, bioloog en kenner van de Brabantse Wal
Een tweede probleem is dat de bodem verzuurt door de overmatige neerslag van stikstof. Er zat al weinig calcium en magnesium in de bodem, maar die worden nu helemaal weggespoeld, vertelt Bult: "Daardoor krijg je minder bloeiende planten en gaat het aantal insecten afnemen."
Zo komt hij bij een derde probleem: ook de loofbomen krijgen het moeilijk door een gebrek aan calcium en magnesium. Het is een langzaam proces, maar zomereiken bijvoorbeeld sterven af, ook al omdat er bodemschimmels verdwijnen.
"De gevolgen zijn dramatisch. Dit gaat niet om een paar zeldzame plantjes die verdwijnen, maar om een heel ecosysteem dat instort. De (diverse) natuur op voedselarme gronden gaat ten gronde", zegt Bult.
Rode bosmieren en zwarte spechten
Bult geeft enkele concrete voorbeelden. De wulpen en korhoenders zijn bijna of al volledig verdwenen. Kuikens van korhoenders hebben veel insecten nodig en die zijn er nog onvoldoende. Ook hier gaat het om een langzaam maar zeker proces.
Sinds 1990 zijn we hier al 25 vogelsoorten kwijtgeraakt
Bioloog Hidde Bult
Het aantal rode bosmieren zakt ook terug door de vergrassing en het verschijnen van varens, waardoor er veel meer schaduw komt. "De dieren die van hen afhankelijk zijn, verdwijnen langzaam. Het aantal zwarte spechten is met de helft gedaald", zegt Bult.
Hij schetst het totaalplaatje: "Ik volg het al op sinds 1990 en sindsdien zijn we 25 vogelsoorten kwijt van de zowat 130. De zeldzame soorten verdwijnen." Vroeger was het hier levendig, nu wordt het elk jaar wat stiller, mijmert Bult.
Het vijfsterrenrestaurant is niet meer
"Vroeger was dit gebied een vijfsterrenrestaurant, nu is het een McDonald's gevoed door stikstof", vergelijkt Bult. De natuur wordt obees, vreest hij. Het probleem is dat het diverse aanbod van vroeger eenheidsworst is geworden.
Het probleem is al decennia bekend, maar toch is het veel te lang blijven liggen, tot nu dus, verwijst Bult naar de maatregelen in de landbouw, op snelwegen, in de bouwsector en in de industrie in Nederland.
Experts onderstrepen dat er in onze Kalmthoutse Heide net dezelfde problemen qua biodiversiteit spelen. Wat hier de politieke gevolgen zullen zijn, is dus nog niet bekend.
