Staatsgreep in Niger dreigt groot conflict uit te lokken in West-Afrika: wat is er aan de hand?

Sinds militairen eind juli de macht hebben overgenomen in Niger is de spanning er te snijden. Ze hebben de democratisch verkozen president Mohamed Bazoum aan de kant geschoven en opgesloten. De macht is nu in handen van generaal Abdourahamane Tiani. Hij kondigde vandaag een overgangsregering aan die maximaal drie jaar aan de macht zou blijven.

Tegelijk waarschuwde de leider van de coup andere landen voor een militaire interventie in Niger. Alle beslissingen zullen worden genomen "zonder inmenging van buitenaf", klonk het. Hij verwijst daarmee naar de dreigementen van de economische gemeenschap van landen van West-Afrika (ECOWAS). Die zijn naar eigen zeggen klaar voor een gewapende interventie.

Mali en Burkina Faso staan dan weer klaar om de militaire junta in Niger te steunen. En zo staan de groepen diametraal tegenover elkaar.

Toch is een conflict nog niet onafwendbaar. De diplomatie draait nog op volle toeren om een vreedzame uitweg te vinden. Een delegatie van West-Afrikaanse landen heeft vandaag (zaterdag) een ontmoeting gehad met de militaire machthebbers in Niger en met de afgezette president Bazoum. Of er ook een gesprek was met generaal Tiani, leider van de coup, is niet duidelijk.

"Niger is de laatste dominosteen in de Sahelregio die aan het vallen is. Door de staatsgreep in Niger is er nu een aaneensluitende gordel van landen waar militaire regimes aan de macht zijn", zegt Afrikaspecialist bij VRT NWS Stijn Vercruysse. "Van de Atlantische Oceaan tot aan de Rode Zee is er nu geen enkele democratisch verkozen leider meer aan de macht. Er is de vrees dat die tendens nog meer landen gaat besmetten en dat ook landen die het goed doen instabieler gaan worden."

"En we zien dat in die landen waar staatsgrepen zijn en de staatsinstellingen verzwakken, dat de jihadisten - radicale moslims - daarvan profiteren", legt de Afrikakenner voorts uit. "De terreurgroepen IS en Al Qaeda kunnen hun terrein daar uitbreiden en in Mali en Burkina Faso is het geweld sinds de staatsgrepen alleen maar toegenomen. Niger kon die terreur nog min of meer buitenhouden, maar dat lijkt nu ook verleden tijd."

Tegelijk was Niger de laatste betrouwbare partner van het Westen in de regio. "De Amerikanen hebben daar een dure militaire basis gebouwd", zegt Vercruysse voort. "De Fransen hebben zich moeten terugtrekken uit Mali en Burkina Faso naar Niger voor hun strijd tegen het jihadisme. De Europese Unie maakte migratiedeals met Niger: honderden miljoenen geven in ruil voor het tegenhouden van migranten, dat lijkt nu allemaal in gevaar te zijn."

Ook geopolitiek zie je dat de invloed van het Westen in de regio onder druk staat. "Die militaire junta's poken de antiwesterse en vooral anti-Franse gevoelens op", legt Vercruysse uit. "Ze moeten bijna overal vertrekken. Rusland staat klaar om daarvan te profiteren en z'n invloedssfeer daar uit te breiden. De Wagnergroep is nu al in een groot deel van die landen actief. Zo zie je dat de strijd tussen het Westen en Rusland die zich in Oekraïne afspeelt, zich ook in die regio manifesteert."

Niger was al één van de armste landen ter wereld, waar bijna de helft moet rondkomen met minder dan twee dollar per dag. Nu er amper nog voedsel het land binnenkomt, wordt de situatie alleen maar schrijnender. "Deze situatie mag echt niet lang meer duren of we stevenen af op een nog grotere humanitaire ramp daar", besluit Vercruysse.