Taylor Swift en Freddie Mercury zingen Gustaph's "Because of you": muziekindustrie bezorgd over covers met artificiële intelligentie

Zogenoemde audio deepfakes duiken steeds meer op. Een AI-toepassing kloont daarbij iemands stem en laat die dan een bestaand nummer opnieuw inzingen. Wat als onder anderen Billie Eilish en Freddie Mercury zich aan Gustaph's "Because of you" zouden wagen? VRT NWS transformeerde de Belgische Eurosong-inzending met behulp van AI.

"Dit is toch lichtjes angstaanjagend", reageert Gustaph op het resultaat. "Ik had al voorbeelden op TikTok voorbij zien komen en je ziet dat de technologie het steeds beter kan. Al hoor je in bepaalde stukken nog steeds dat het met AI gemaakt is, dat er niet écht gezongen wordt door een persoon. En sommige popsterren hebben het precies toch nog moeilijk met de hoge noten van "Because of you"."

“Audio deepfakes beginnen steeds beter te werken”, zegt ook Michiel Vandendriessche, die met zijn bedrijf Raccoons zelf AI-toepassingen maakt en eerder al experimenteerde met deepfakes voor Studio Brussel . 

Hoe werkt het? Vandendriessche: "Je laat een AI-model trainen op de stem die je wil gebruiken. Door veel data, in dit geval opnames van die stem, in te voeren gaat het systeem de stem wiskundig ontleden. Het analyseert het timbre, de frequenties, de intonatie,... Wanneer het systeem genoeg info heeft kan het eender welke andere stem vervangen door de stem die je het laten trainen hebt. Bij een deepfake blijven de tekst, melodie en arrangementen van het originele nummer behouden, maar transformeer je de stem."

"De laatste maanden gaat het heel snel, het is echt een hype", zegt Vandendriessche. Vooral de toegankelijkheid speelt daarbij een rol: "Het is een heel technisch proces eigenlijk, maar er komen steeds meer applicaties online die het heel makkelijk maken om zelf zo’n deepfakes te gaan maken. Met enkele kliks vervang je de stem van een nummer."

Donald Trump en Joe Biden die samen "Sultans of swing" zingen of Damon Albarn die "Wonderwall" van Britpop-rivaal Oasis covert , de audio deepfakes worden vooral als onschuldige gimmick ingezet. Maar de muziekindustrie maakt zich zorgen.

"De stem van een artiest is vaak het meest waardevolle deel van zijn inkomsten en publieke persoonlijkheid. Het is verkeerd om die te stelen, op welke manier dan ook", klinkt het bij Universal, een van de grootste platenmaatschappijen ter wereld. 

De alarmbellen gingen af toen "Heart on my sleeve" van Drake en The Weeknd in april viraal ging. Alleen hadden die artiesten niets met dat nummer te maken. Een producer met schuilnaam Ghostwriter977 componeerde een nummer in de stijl van Drake en gebruikte met behulp van AI de stemmen van de twee sterren. Het resultaat: miljoenen views op TikTok en honderdduizenden streams op Spotify. 

Drake’s platenmaatschappij Universal liet het nummer van streamingsdiensten halen en wijst op de auteursrechten. Platenfirma’s doen er ondertussen alles aan om te vermijden dat stemmen van hun artiesten zonder toestemming gebruikt worden. De muziekindustrie vreest, net als Hollywood, de gevolgen van AI en de impact op hun zakenmodel.  

Om iemands stem te gebruiken heb je in principe altijd toestemming nodig. "Naast het auteursrecht is de prestatie van een artiest beschermd. In België bijvoorbeeld wordt de stem ook beschermd door de zogenoemde persoonlijkheidsrechten en mag de artiest bepalen waar en hoe haar stem gecommercialiseerd wordt. De platenmaatschappij heeft wel iets te zeggen over de opnames van de stem, maar niet noodzakelijk over de stem als dusdanig", legt advocate gespecialiseerd in auteursrecht Sari Depreeuw uit. 

"De technologie ontwikkelt zich zo snel dat auteursrecht niet afgestemd is op wat er nu gebeurt. Er komen rechtenkwesties naar boven waar we op voorhand nog nooit over hadden nagedacht, omdat die mogelijkheid om stemmen zo goed na te bootsen niet bestond."

Niet alleen de deepfakes zelf, maar ook hoe ze tot stand komen, roept vragen over rechten op. De AI-modellen doen beroep op nummers van een artiest om de stem goed te kopiëren. Platenmaatschappijen willen vermijden dat muziek waarover zij de rechten hebben, wordt ingezet om de modellen te trainen, zodat ze - in hun ogen - tegen hen gebruikt kunnen worden.

Vorige week raakte bekend dat Universal bekijkt hoe ze de stemmen van hun artiesten beter kunnen beschermen via bepaalde licenties, een soort patent. De platenmaatschappij zou ook met Google aan het onderhandelen zijn over een nieuwe app, waarmee fans nummers kunnen maken met de stem van hun favoriete artiest.

Die zou dus erg lijken op de AI-toepassingen die nu gebruikt worden om de deepfakes te maken, maar Universal zou er op die manier zelf controle over kunnen hebben en er geld mee verdienen. Popsterren zouden dan zelf kunnen kiezen of ze hun muziek en stem beschikbaar maken op de app. 

"Ik heb geen schrik dat AI het einde betekent voor ons als zangers of artiesten. Maar het is wel belangrijk om goed beschermd te zijn. In de eerste plaats ook tegen de machtigen van de industrie zelf, die technologie naar hun hand kunnen zetten. Dat zie je ook in de filmindustrie", waarschuwt Gustaph. 

Sommige artiesten gaan zelf aan de slag met de technologie. Zangeres Grimes lanceerde een platform waarop haar stem beschikbaar is om AI-muziek mee te maken. En David Guetta maakte een deepfake van Eminem om hem een stukje verzonnen tekst te laten rappen tijdens een van zijn dj-sets. 

"Artificiële intelligentie in muziek gaat veel breder dan audio deepfakes. Veel artiesten en producers maken nu al gebruik van AI op allerhande manieren en dat zal in de toekomst alleen nog maar meer gebeuren. Het is een bedreiging als het zonder hun medeweten of toestemming is, maar het biedt veel mogelijkheden en kansen om creatief mee aan de slag te gaan", zegt Vandendriessche. 

"Ik denk dat we op een punt zullen komen dat het moeilijk zal uit te maken zijn of een nummer door een mens of door AI gemaakt is. Dan wordt het bijna een filosofische kwestie: vinden we het noodzakelijk dat muziek voortkomt uit echte menselijke emoties of niet?", besluit Gustaph.