Het had een rondreis van een week moeten worden, met een groot gevolg, door de regio van de Indische Oceaan. Maar vanmorgen maakte de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Baerbock op X bekend dat het niet zal lukken. De oorzaak: een defect vliegtuig, type A340, eigendom van het Duitse leger en in gebruik als regeringsvliegtuig. Na een tussenstop in Abu Dhabi zondag, raakt het toestel niet meer in de lucht. En dat is niet voor het eerst.
Duitse minister strandt met versleten regeringsvliegtuig: symbool voor wat in Duitsland misloopt
Jeroen Reygaert
Gepubliceerd:
"We hebben alles geprobeerd, maar jammer genoeg is het logistiek niet mogelijk om mijn reis naar de regio van de Indische Oceaan te maken zonder dit defecte vliegtuig", zei Baerbock op X, het vroegere Twitter. Na een tussenstop in Abu Dhabi kreeg het toestel bij het opstijgen af te rekenen met problemen aan de vleugelkleppen, waardoor het moest terugkeren. Na wat gesleutel, werd een nieuwe poging ondernomen, maar ook die mislukte. Terug naar het emiraat en definitief einde van de reis.
De panne is groot nieuws in Duitsland. Niet alleen omdat Baerbock met een rist journalisten op het vliegtuig zat, maar omdat het niet voor het eerst is dat er problemen zijn met dit en andere vliegtuigen van de Bundeswehr. Ook in mei zat diezelfde Annelena Baerbock al eens vast in Qatar, door een defect vliegtuig.
De Airbus waarmee Baerbock nu strandt, is 23 jaar oud. Na een korte carrière bij Lufthansa, werd het toestel eigendom van het Duitse leger, waar het de naam "Konrad Adenauer" kreeg, naar de eerste Kanselier van de Bondsrepubliek. Maar voor latere kanseliers als Merkel en Scholz viel minder eer te halen met de Airbus. Zo moest Merkel in 2018 halsoverkop met een lijnvlucht naar de G20-top in Buenos Aires, omdat het toestel na opstijgen een noodlanding moest maken op de luchthaven van Keulen-Bonn omdat de boordapparatuur uitgevallen was. Een maand eerder was huidig Kanselier Scholz, toen minister van Financiën, al eens gestrand in Indonesië omdat knaagdieren wat kabels van het toestel hadden doorgebeten. En ook huidig Europees Commissievoorzitter Von der Leyen kon in 2016, toen ze Duits minister van Defensie was, haar plannen omgooien, toen ze in Nigeria strandde met het toestel.
Maar Baerbock lijkt nu wel het laatste slachtoffer van de "Adenauer" te worden: de Bundeswehr heeft vanmorgen aangekondigd de oude toestellen definitief uit dienst te halen en sneller te vervangen. Al zijn er ook nog andere toestellen die het al eens laten afweten. Zo moest een staatssecretaris in juni nog langer in Niger blijven, omdat een klein toestel van de Bundeswehr niet kon opstijgen omdat het last had van de warmte.
Symptomatisch voor het huidige Duitsland
"Ach, ze willen ons schrik aanjagen dat de Russen op een dag met hun tanks in Berlijn staan. Maar wij moeten daar geen schrik voor hebben. De kans dat ze met een tank een brug vinden over de Oder die niet instort als ze erover rijden is al erg klein. Daarna raken ze zeker verdwaald in Brandenburg omdat ze geen internetbereik hebben voor hun Google Maps en daarna raken ze nog voor Berlijn vast in het verkeer door klimaatklevers. Komt helemaal goed." Het was een grap van een paar maanden geleden in een satirisch magazine op de Duitse radio, en vat de situatie wel goed samen.
Het land kreunt onder "traagheid, bureaucratie, onderinvestering en een gebrek aan personeel." Vorige week zond de publieke omroep ZDF nog een reportage uit van drie kwartier lang met als titel: "Reguliert Deutschland sich in den Stillstand?" Een vraag waar je - kort samengevat - gewoon "ja" kan op antwoorden. Aan het woord kwamen onder meer een ondernemer die al jaren wacht op breedbandinternet, een student die al maanden studiebeurs mist, omdat de aanvragen op papier behandeld worden en een bouwheer die in Duitsland de helft van zijn papieren om een fabriek te bouwen in orde krijgt op de tijd dat hij in China een stad bouwde.
Ook tijdens de verkiezingen, twee jaar geleden, was de "modernisering van Duitsland" een onderwerp: veel partijen wilden komaf maken met de bureaucratie. Het land zou ook digitaler worden. Zo bevindt Duitsland zich op het vlak van beschikbaarheid van snel internet ergens op gelijk niveau met Peru en andere Zuid-Amerikaanse landen. Bedrijven zonder webshop "wegens geen voldoende snel internet" of faxende gezondheidsambtenaren tijdens de coronapandemie zijn daar de perfecte illustratie van.
De oorzaken daarvan zijn een mix van een typisch Duitse mentaliteit, een gebrek aan investeringen, ver doorgedreven inspraak, de staatsstructuur en een gebrek aan personeel. Zo willen Duitsers alles perfect doen en geen risico's nemen, wat innovatie niet ten goede komt: pas wanneer "iets zeker perfect werkt, zullen we het gebruiken", is vaak het Duitse motto. Maar ook het gebrek aan arbeidskrachten speelt Duitsland op: om een snelweg aan te leggen heb je personeel nodig en dat is in het sterk vergrijsde en hoogopgeleide Duitsland niet gemakkelijk te vinden. Daarnaast is er voor ieder project uitgebreide burgerinspraak mogelijk, wat vaak leidt tot blokkades. Zo worden werven vaak stilgelegd, nog voor ze begonnen zijn. "Democratische processen zijn waardevol, een dictatuur wil niemand, maar...misschien is de slinger hier in Duitsland wel heel ver doorgeslagen", hoor je nu meer en meer. En dan heb je nog 16 deelstaten, die allemaal op hun eigen manier nog wetten en voorwaarden kunnen opleggen.
Het leidt tot een land dat jaar na jaar op sommige vlakken verder achterop hinkt en heel ouderwets aanvoelt. Met vervallen infrastructuur, trage processen en eindeloze procedures. Tot een land met wankele bruggen, eeuwige bouwwerven en kapotte regeringsvliegtuigen.
