Schrikbeeld van president Trump achter de tralies: is nieuwe aanklacht de druppel voor de Republikeinen?

Hopla, nog een aanklacht erbij tegen Trump. Voor zijn rabiate aanhangers zal het de zoveelste illustratie zijn van de fanatieke en politiek gemotiveerde heksenjacht waarvan de oud-president in hun ogen het mikpunt is. Voor neutrale waarnemers wordt het moeilijk om nog de relatieve draagwijdte van de aanklachten te onderscheiden, en kan de veelheid aan strafzaken de interesse en/of verontwaardiging juist doen slijten.

Toch maakt het strafdossier in Georgia wel degelijk een verschil. In omvang en geografische focus is de aanklacht uiteraard beperkter dan die van de federale special counsel Jack Smith. Maar de bewijslast is veel directer en concreter (cfr de geluidsopname van het telefoongesprek met de staatssecretaris van Georgia Brad Raffensperger).

En omdat het niet om een federale strafzaak gaat, dient zich in dit geval ook niet de vluchtweg aan van een presidentieel pardon. Om het concreet te maken: Trump kan in de zaak van Smith veroordeeld worden tot zware straffen, inclusief gevangenis, maar mocht hij herverkozen worden, dan kan hij zichzelf  - éénmaal in het Witte Huis -  weer uit de gevangenis pardonneren. Dat kan hij niét als hij in Georgia veroordeeld wordt - en die kans is zeer reëel. Dat maakt van het Georgia-dossier misschien wel het dossier te veel, het kantelpunt waarop Trump de steun van zijn partij, beetje bij beetje maar toch onomkeerbaar, zou kunnen verliezen. 

Toegegeven, tot dusver hadden de aanklachten tegen Trump zijn populariteit nog niet ondermijnd, wel integendeel. In de meest recente peilingen neemt de oud-president nog verder afstand van zijn rivalen voor de Republikeinse voorverkiezingen, die in januari van start zullen gaan. Dat toont aan hoezeer Trump er blijft in slagen om een algemeen ongenoegen dat leeft onder Republikeinse kiezers te kanaliseren rond zijn persoon. Zijn nederlaag in 2020, zijn juridische gevechten: hij maakt er het brandpunt en symbool van de crisis van Amerika van. In zijn zogenaamde martelaarschap verpersoonlijkt hij de verknechting van de Trump-aanhangers. En dat werkt, vooralsnog. 

Tegelijk is er nog geen overtuigende uitdager opgestaan voor de Republikeinse nominatie. Ron DeSantis illustreert pijnlijk hoe je als kopie altijd de duimen legt voor het origineel: Trumpiaan willen zijn zonder Trump te zijn, dat slaat niet aan. De andere kandidaten missen naambekendheid of charisma. 

Maar het is nog altijd vroeg, de primaries zijn nog ver weg. In voorbije verkiezingscampagnes zagen we hoe een onverwacht goed resultaat in één van de eerste voorverkiezingen, in Iowa of New Hampshire of South-Carolina, een schijnbaar kansloze kandidaat alsnog concurrentieel kan maken. Zelfs een tweede of sterke derde plaats kan genoeg zijn om de dynamiek van zo'n race   - die over maanden is uitgesponnen -  te veranderen. Het geeft zo'n kandidaat aandacht en wekt vertrouwen bij sponsors.

Niets sluit uit dat er de komende maanden nog nieuwe kandidaten de arena van de voorverkiezingen betreden. Het zou een charismatische aartsconservatief kunnen zijn zonder Trumpiaanse allures. Natuurlijk zullen de processen de strijdvaardigheid van Trumps fanatiekste volgelingen nog aanvuren, maar bij de centrum-Republikeinen kunnen ze de twijfels intussen doen toenemen. Twijfels over zijn reële schuld, en vooral ook twijfels over het nut van een president achter de tralies. 

Een voorverkiezingsrace mondt uit in de partijconventie in de zomer. In principe treden daar delegates of vertegenwoordigers aan van de kandidaten die deelnamen aan de race, min of meer in verhouding tot hun score in de verschillende staten (al hanteren veel staten nog het winner takes all-principe en zullen veelvuldige winnaars dus een pak méér delegates meebrengen). Wie de meeste delegates heeft op de conventie wordt op het schild gehesen als de partijkandidaat voor de presidentsverkiezingen van 5 november. 

Dat is tenminste de normale procedure, die van het boekje. Maar niemand weet op dit moment hoe ver de verschillende strafzaken tegen Trump dan al gevorderd zullen zijn. Een veroordeling of zelfs een nakende veroordeling, al dan niet met een celstraf, kan de twijfels over de opportuniteit van een keuze voor Trump doen aangroeien.

Op de partijconventie kan het debat heropend worden: willen we echt met déze man verder de strijd aangaan? Het zou een onwezenlijk en onuitgegeven spektakel zijn, maar bedenk dat er ook op de Democratische conventie in 2016 in extremis nog een strijd werd gevoerd tegen Hillary Clinton (weliswaar zonder succes). En veel van wat er zich sinds 2016 in Amerika heeft afgespeeld, zou voordien als onwezenlijk spektakel zijn afgeschreven. 

Ook als Trump als winnaar uit de voorverkiezingen komt  - waar het tot nu toe dus nog steeds de schijn van heeft -  kan er vanuit eigen Republikeinse rangen nog tegenstand komen. Voormalig parlementslid Liz Cheney (die het voortouw nam in de onderzoekscommissie van het Huis van Afgevaardigden naar de gebeurtenissen tussen verkiezingsdag 3 november en de bestorming van het Capitool op 6 januari) sluit nog steeds niet uit dat ze zelf een gooi zal doen naar het presidentschap, met een eigen, zogenaamde 'derde partij'. Ze zou die beslissing evenwel pas nemen als duidelijk is dat Trump de kandidaat van de Republikeinen wordt. Met als enige bedoeling: Trump de pas afsnijden. 

Cheney (of een andere anti-Trump-Republikein) zou zich niet eens in alle staten van de VS kandidaat moeten stellen. Deelnemen aan de verkiezingen in enkele cruciale strijdstaten waar Trump Biden maar nipt zou verslaan, zou al het beoogde resultaat kunnen opleveren: beletten dat Trump in die staten wint en voorkomen dat hij op die manier een meerderheid kan verzamelen in het kiescollege.

Dat een derde kandidaat een ernstige kanshebber toch stokken in de wielen kan steken, is in het verleden voldoende gebleken. De onafhankelijke Ross Perot hielp in 1992 Bill Clinton aan een overwinning door veel conservatieve stemmen weg te snoepen van de Republikein George Bush sr. En had de groene kandidaat Ralph Nader niet meegedaan aan de verkiezingen in 2000, dan was Al Gore in Florida zo goed als zeker als onmiskenbare winnaar uit de bus gekomen  - en als de nieuwe president.

De positieve peilingen voor Trump verhullen de signalen dat de steun voor zijn kandidatuur begint af te brokkelen in zijn eigen partijrangen. Heel wat voormalige medewerkers van Trumps Witte Huis onderschrijven de aanklachten tegen hem, sommigen hebben ook getuigenis afgelegd in het vooronderzoek. Meer en meer kopstukken nemen afstand van zijn 'Stop the steal'-verhaal; zelfs DeSantis erkent nu openlijk dat Joe Biden in 2020 de verkiezingen gewonnen heeft.

En de leider van de Republikeinen in de Senaat, Mitch McConnell, mag dan wel zijn sfinksachtige zelf blijven, van hem is bekend dat hij zijn partij maar wat graag uit het woelige Trumpiaanse vaarwater zou loodsen. De vraag is of de aanklacht in Georgia, die het vooruitzicht van een president achter de tralies plots concreter en reëler maakt, niet nog méér Republikeinen zal doen twijfelen. 

Als Trump de kandidaat wordt van de Republikeinen zal de campagne slechts over één thema gaan, met name Donald Trump. Zolang Trump prominent in beeld blijft, zal Amerika het Amerika van Trump zijn. Dat zal de partij de kans ontnemen om de zittende president Joe Biden voortdurend, consequent en onderbouwd op zijn beleid aan te vallen. Nochtans zou een sterke Republikeinse kandidaat een goeie kans maken tegen Biden, al was het maar omdat die zélf aan steun inboet in eigen Democratische rangen  - vooral dan bij de jongere kiezers en in de meest linkse en groene segmenten van die partij.

Hoe sneller de partijtop de bocht inzet, hoe minder pijnlijk het zou kunnen gebeuren. Want ook als Trump niét wint in de voorverkiezingen of in november, dan nog kan hij veel herrie en onrust veroorzaken. Op het lokale niveau van sommige staten kan hij rekenen op de steun van gezagsdragers en parlementen die een belangrijke rol kunnen spelen in de organisatie en de afwikkeling van het kiesproces, vaak fanatieker pro-Trump dan in 2020.

Hij kan, in het nauw gedreven, ophitsen tot verzet of nog erger. Hij kan de campagne nog lelijker en ranziger maken dan de vorige. Zolang de Republikeinen zich niet uit die Trumpiaanse houdgreep weten te bevrijden, legt hij beslag op het hele politieke spel  - ten koste van het debat, de inhoud, het beleid. Trump legt beslag op de partij en op Amerika.