Mensen blijven het Kanaal oversteken: hoe het Britse asielbeleid letterlijk en figuurlijk op grenzen botst

Gisteren zijn zes jonge Afghanen om het leven gekomen toen de boot waarmee ze vanuit Frankrijk het Kanaal probeerden over te steken, kapseisde. 49 andere migranten en vluchtelingen konden worden gered. Hoewel de Britse regering hard haar best doet om de oversteek te ontmoedigen, wagen ook dit jaar veel mensen hun kans.

Hoe vaak de oversteek precies gebeurt, is moeilijk te zeggen. Volgens cijfers van de Britse regering zijn dit jaar al 16.000 mensen het Kanaal overgestoken. De voorbije week alleen waren het er al 1.100.

Recente cijfers van Frontex, de Europese grenswacht, hebben het over 27.000 mensen die dit jaar al de oversteek hebben gemaakt. Dat zegt Ruben Wissing, die aan de Universiteit Gent onderzoek doet naar migratierecht. "Dat cijfer ligt in de lijn van vorig jaar, dat een recordjaar was, met een zeer sterke stijging".

Nauwelijks tien jaar geleden gebeurde het zo goed als nooit dat migranten en vluchtelingen het Verenigd Koninkrijk probeerden te bereiken via het Kanaal. Dat deden ze via de weg, vaak verstopt in vrachtwagens, of via het spoor. De controles langs die weg zijn de voorbije jaren steeds strenger geworden.  

Dat er de voorbije week meer mensen de oversteek hebben gewaagd, is geen verrassing. Het weer was wat beter, de zee meestal rustiger. Tegelijk draait de kustwacht door de vakantieperiode op een beperktere capaciteit.

Het stijgende aantal valt ook - wellicht niet toevallig - in een periode dat de Britse regering een nieuwe verstrenging van de asielregels heeft aangekondigd. "Je ziet vaak dat dit er toe leidt dat mensen nog snel proberen te migreren voor het strenger wordt", zegt Wissing.

Paradoxaal genoeg heeft ook de brexit, het Britse vertrek uit de Europese Unie, het aantal oversteken naar het Verenigd Koninkrijk doen stijgen. De brexit heeft het de Britten namelijk moeilijker gemaakt om asielzoekers terug te sturen.

Doordat het VK geen deel meer uitmaakt van de Dublinakkoorden, kan het geen mensen terugsturen naar het eerste Europese land waar zij zijn binnengekomen. 

"De brexitcampagne stelde het voor alsof de EU de grootste oorzaak was van migratie", zegt Wissing. "Nu blijkt voor de Britten dat ook het internationale recht een impact heeft op wat landen willen beslissen, onder meer om het recht op asiel en het verbod op pushbacks te doen respecteren. Het is niet de EU die dat oplegt, maar het internationale recht. Daar botst de Britse regering nu op."

De afstand tussen Frankrijk en Engeland over het Kanaal is in vogelvlucht slechts 33 kilometer. Dat is een pak minder dan de afstand die migranten en vluchtelingen in bootjes op de Middellandse Zee overbruggen. Er zijn dan ook veel vaker dodelijke schipbreuken op de Middellandse Zee.

Tegelijk wordt de oversteek van het Kanaal onderschat. Het is óók behoorlijk gevaarlijk. "Er wordt vaak onderschat wat een wild stukje zee dat is, hoe lang het duurt en hoe makkelijk men uit koers geraakt", zegt Wissing. Het Kanaal heeft een sterke stroming en is bovendien een van de drukst bevaren zeewegen ter wereld.  

De Britse regering doet hard haar best om de oversteek naar het Verenigd Koninkrijk zo veel mogelijk te ontmoedigen. 

Eind vorige maand werd de omstreden "Illegal Migration Bill" goedgekeurd die premier Rishi Sunak eerder dit jaar voorstelde. Die stelt dat wie nu op een "onwettige" manier het land binnenkomt, moet worden opgesloten en daarna naar Rwanda of een ander "veilig" land moet worden gestuurd. Asiel aanvragen mag niet meer.

Volgens onder meer de VN en mensenrechtenorganisaties druist die wet in tegen het internationale recht.

Intussen wordt "de behandeling van asielaanvragen met opzet vertraagd", zegt correspondente Lia van Bekhoven in Londen. "Asielzoekers worden opgevangen op boten die meer doen denken aan gevangenissen dan aan cruiseschepen." 

Door asielzoekers te huisvesten op een drijvend schip wil de Britse regering besparen op de opvang. Zo'n schip werd gisteren nog ontruimd omdat er sporen van legionella waren gevonden. De legionellabacterie kan de veteranenziekte, een soort longontsteking, veroorzaken.

Eerder deze week kwam de Britse regering ook met het idee op de proppen om asielzoekers over te vliegen naar Ascension Island, een eilandje in de Atlantische Oceaan. Dat plan lijkt net zo juridisch aanvechtbaar en praktisch onhaalbaar als het voornemen om hen naar Rwanda te brengen.

"De Britse regering wil blijven proberen de bootjesmensen af te schrikken", zegt Lia van Bekhoven. De schipbreuk van gisteren laat zien hoe Londen al lang probeert om asielzoekers te weren, maar daar niet in slaagt.