In de reeks "Mysteries van Vlaanderen" onderzoekt Radio2 hoe het kan dat er in enkele Gentse tuinen blauwe aarde opduikt. Alles wijst in de richting van een voormalige blauwselfabriek, Bleu d’Outremer. De schouw van de fabriek was de grootste industriële schouw van Gent en is een verhaal op zich waard. “De schoorsteen was zo hoog dat hij mee de skyline van de stad bepaalde”, stelt het Documentatiecentrum voor Streekgeschiedenis.
Radio2 ontrafelt de hele zomer lang mysteries uit Vlaanderen en Brussel. Met de hulp van luisteraars en experten proberen mysteriejagers Sam De Meulder en Ward Schouppe het antwoord te vinden op geheimzinnige verhalen. Deze week lossen ze het mysterie van de blauwe aarde in Gent op.
De schoorsteen van de blauwselfabriek Bleu d'Outremer was 105 meter hoog. De spits alleen was 30 meter lang en in totaal telde de schouw 18.000 vierkante meter. Door haar grootte waren er constant herstellingswerken nodig en die vroegen om een gevaarlijke aanpak. Frederik Vanderstraeten, vrijwilliger bij het Documentatiecentrum voor Streekgeschiedenis Dr. Maurits Gysseling (DSMG) herinnert zich die aanpak: “Je zag altijd een kraag rond de schouw die omhoog en omlaag ging. Op die kraag zaten mensen die de voegen moesten herstellen zodat de schouw recht bleef staan.”
Voordat de blauwselfabriek deze grote schouw bouwde, hadden zij 2 kleinere schoorstenen voor de uitstoot. Die uitstoot bestond uit zwaveldioxide door het verbranden van steenkool. Dat gas kwam in de lucht en in de regen terecht en zorgde ervoor dat bomen en planten in de buurt brandvlekken kregen. Door de kritiek die daarop kwam, besliste de fabriek in 1937 om de twee schouwen te vervangen door één veel hoger exemplaar.
Afbraak van de grootste schouw
De fabriek werd uiteindelijk in 1986 failliet verklaard en werd, inclusief schouw, afgebroken. Het faillissement kwam er na aanhoudende milieuklachten van buurtbewoners. De overheden wilden de vergunning niet verlengen, de arbeiders bezetten de fabriek en de directie vond er niets beter op dan het hele bedrijf overkop te laten gaan. “De schouw zorgde voor vervuilende neerslag. Als er wind stond, waaide de vervuiling weg, maar op andere momenten viel die neer op de buurt”, vertelt Vanderstraeten.
De schouw zorgde voor vervuilende neerslag
Frederik Vanderstraeten - verantwoordelijke bij DSMG
Dus na exact 50 jaar werd de schouw in 1988. met de grond gelijk gemaakt. Maar hoe pak je dat aan? Ze was tenslotte meer dan 100 meter hoog en er stonden andere bedrijven en woningen rond de schouw. Ook was er protest van de buurtbewoners. Zij maakte zich zorgen over de gevolgen van de ontploffing en de knal waarmee de schouw de grond zou raken. Ze wilden natuurlijk niet dat hun vensterglas brak of dat er brokstukken neerkwamen op hun huis.
Er werd een buurtcomité samengesteld dat naar een veilige oplossing zocht. De schouw helde lichtelijk naar de kant van de Schelde, maar daar mocht ze niet terecht komen. Wat wel voordelig was, was de ondergrond. Die bestond uit opgevulde grond die het krachtige geluid van de knal zou kunnen isoleren. Vaste grond zorgt ervoor dat het geluid verder doortrilt. Dus namen de gebroeders Baeyens deze uitdagende taak aan.
Ze beslisten om de schouw niet op te blazen, maar te laten afbranden. Eerst haalden ze de spits eraf. Dan bleef er nog 75 meter over dat afgebrand moest worden. Ze maakten een gat en staken dat vol met autobanden en houten balken en goten er benzine over. De rest deed een klein vlammetje.
Het plan liep niet helemaal zoals gewenst. Het regende en er was veel wind, dus moesten de mannen nog 3 keer opnieuw naar boven klimmen om extra autobanden en benzine toe te voegen. Ze deden dit allemaal in het weekend zodat de arbeiders van de andere fabrieken niet in gevaar zouden komen. Het hele spektakel lokte veel toeschouwers die kwamen kijken met verrekijkers en alles probeerden vast te leggen met camera’s. Uiteindelijk slaagden de broers in hun opzet en viel de schoorsteen met een grote knal naar beneden, een waardig schouwspel dus. Het betekende het einde van de allergrootste industriële schouw in Gent.
Regionaal nieuws uit Oost-Vlaanderen
Gepubliceerd:
