Rusland herschrijft geschiedenisboeken: "Zoveelste stapje in het kneden van hoe mensen moeten denken"  

Tijdens een persconferentie in de Russische hoofdstad Moskou, heeft de Russische minister van Onderwijs Sergei Kravtsov de nieuwste versie van het handboek geschiedenis gepresenteerd. Op amper vijf maanden tijd werd het handboek voor de leerlingen van het laatste jaar secundair onderwijs herbekeken. Het doel van de herziening is "het overbrengen van de doelstellingen (van het offensief in Oekraïne) op schoolkinderen", zegt Kravtsov. 

Een van de belangrijkste toevoegingen aan het handboek is dan ook de "Speciale militaire operatie" in Oekraïne. "We willen de schoolkinderen overtuigen dat het onze taak is (Oekraïne) te demilitariseren en denazificeren", legt Kravtstov uit. Op die manier wordt het offensief voorgesteld als onderdeel van een bredere historische missie. De Westerse sancties worden daarbij beschreven als erger dan de invasie van Napoleon in Rusland in 1812.

Ook is er een sectie gewijd aan de annexatie van de Krim in 2014. De Russische soldaten worden daarbij voorgesteld als strijders voor "het redden van de vrede". 

"De herschrijving van de geschiedenis is al een tijdje bezig", zegt Ria Laenen, regio-expert Rusland en Eurazië aan de KU Leuven. "Een hoofdthema binnen dat proces van herziening is de Tweede Wereldoorlog, de Grote Vaderlandse oorlog genoemd in Rusland, en al het heroïsche dat daarrond komt kijken", legt Laenen uit. Rusland speelde namelijk een belangrijke rol in de bevrijding van Europa van het nazisme.

Het boek, dat de periode van 1945 tot de 21e eeuw behandelt, focust dan ook sterk op die rol van Rusland tijdens de Tweede Wereldoorlog. "In die zin vindt het discours van het bestrijden van het zogenaamde nazisme in Oekraïne dan ook aansluiting bij de rol die Rusland zich sinds de Grote Vaderlandse Oorlog heeft aangemeten", verduidelijkt Laenen.

Dat dat discours ook zijn vruchten afwerpt, is duidelijk. "De bevolking gaat erg mee in dat glorificeren van de Grote Vaderlandse oorlog en die overwinning. Dat kon ik de laatste jaren bij mijn bezoeken in Rusland echt wel vaststellen. Zelfs jongeren die geen enkele herinnering hebben aan die periode gaan volop mee in dat discours", zegt Laenen.

Met het herschrijven van de geschiedenisboeken treedt Poetin in de voetsporen van Stalin. Net zoals zijn voorganger probeert Poetin zijn rol in de geschiedenis te benadrukken. "Eén van de zaken die Poetin gedreven heeft voor de invasie is dat hij voor zichzelf een belangrijke stempel wil drukken op de Russische geschiedenis", zegt Laenen. "De erkenning van Rusland als een grootmacht door zijn toedoen is wat hem drijft in zijn beleidskeuzes."

"Wat ik ook een frappante gelijkenis vind, is dat er een groot wantrouwen is ten aanzien van de eigen bevolking. Dat zien we aan de maatregelen die Poetin neemt", gaat Laenen verder. De verregaande indoctrinatie, onder meer door de herschrijving van de geschiedenis, en ook inperking van de vrijheid van de bevolking toont dat Poetin bang is van de Russische bevolking.

"Hij wil tegelijk een groot leider zijn, maar lijkt anderzijds bang van de bevolking. Een spreidstand die je ook bij Stalin zag, die uiteindelijk zijn eigen directe omgeving niet meer vertrouwde. Dat kwam hem duur te staan", zegt Laenen.

Ondanks de gelijkenissen tussen de twee, wordt er over de Stalinperiode geen woord gerept in het nieuwe handboek. "De grote terreur en de mensen die slachtoffer werden van het sovietregime, daar wordt in alle talen over gezwegen." 

"De kans is klein dat er kritiek op zal komen", zegt Laenen nog. "Het regime is er best wel in geslaagd om patriottische gevoelens aan te wakkeren en het 'we moeten het nazisme bestrijden'-verhaal levendig te houden." Dat in combinatie met een regime gebaseerd op het zaaien van angst, sluit vele vormen van protest uit. "Mensen die het toch aandurven om kritiek te geven, zoals Aleksej Navalny, worden systematisch gestraft." Wat de Russen in stilte denken, is moeilijk te achterhalen.