Maatregelen voor 3M zijn klimaatwinst voor Vlaanderen: uitstoot krachtige broeikasgassen door chemische industrie daalt

Elk jaar moet ons land bij de Europese Unie verslag uitbrengen over de hoeveelheid broeikasgassen die het uitstoot. De deadline daarvoor ligt op 31 juli. En dit jaar zit er opmerkelijk klimaatnieuws in die cijfers. Goed klimaatnieuws. 

De milieuactivist Thomas Goorden, een van de drijvende krachten achter het verzet tegen de 3M-fabriek in Zwijndrecht, dook in de voorlopige cijfers voor 2022 die ons land indiende. Hij wees er op sociale media op dat de uitstoot van F-gassen door de chemische industrie sinds 2020 sterk is teruggelopen. Die fluorhoudende F-gassen, HFK's (fluorkoolwaterstoffen) en CFK's (chloorfluorkoolwaterstoffen) zijn extreem krachtige broeikasgassen. De uitstoot van CFK's is met de helft verminderd, van 162 kiloton CO₂-equivalenten naar 84 in 2022. En die van HFK's is zelfs herleid tot minder dan een tiende, van 796 kiloton CO₂-equivalenten naar 65. 

De klimaatwinst daarvan is gelijk aan de klimaatafdruk van honderdduizend Belgen, besloot Goorden.

Waar die spectaculaire terugval vandaan komt? Goorden wijt die aan de productiebeperkingen die het chemische bedrijf 3M in 2021 opgelegd kreeg. Het werd toen verplicht om de productie van alle PFAS stop te zetten.

3M is de grootste uitstoter van F-gassen in de chemische industrie in ons land. Daarbij bijvoorbeeld het gas HFK-23, dat maar liefst 14.800 keer krachtiger is dan CO₂.

"Dit zijn ongelofelijke cijfers", zegt Goorden. Hij wijst naar zichzelf voor de cruciale informatie die in 2021 leidde tot het stilleggen van de productie. Goorden wees erop dat de fabriek geen vergunning had voor de uitstoot van FBSA-moleculen die de Vlaamse overheid had vastgesteld in de uitstoot. "Ik denk dat ik met recht en reden die claim mag maken."

Het Vlaams Energie- en Klimaatcentrum (VEKA) bevestigt de sterke terugval van de uitstoot van F-gassen door de chemische industrie. Maar volgens het VEKA komt die niet door het deels stilleggen van de 3M-fabriek. Het VEKA ziet in de voorlopige cijfers eerder het resultaat van verscherpte vergunningsvoorwaarden die 3M in 2018 en 2020 opgelegd kreeg. Die moeten de uitstoot van 3M "zo snel mogelijk" terugdringen tot 0,15 megaton CO₂-equivalenten.  

"De reductie die in de periode 2020-2022 wordt vastgesteld, is het resultaat van de emissiereducerende maatregelen die het bedrijf heeft ondernomen", zegt woordvoerder Geert Flipts, "en is niet ten gevolge van het stopzetten van productieprocessen anno 2023". In die periode liep de uitstoot van F-gassen met 80 procent terug. "Het effect van de sluiting van de PFAS-activiteiten op de F-gas-emissies van 3M zal pas in de komende periode duidelijk worden."

Waarom dat zo zou zijn als de nieuwste cijfers slaan op 2022 en de belangrijkste productieprocessen waarbij F-gassen vrijkomen, al in 2021 werden stilgelegd, kon het VEKA op het moment van publicatie van dit artikel niet meer beantwoorden.

Ook bij het kabinet van Vlaams minister voor Omgeving Zuhal Demir (N-VA) volgen ze de interpretatie van het VEKA. "Vandaar dat het verminderen van F-gassen een belangrijke focus is in het Vlaams Klimaatplan", reageert woordvoerder Andy Pieters.

Bij de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) klinkt het dat de uitstoot van F-gassen al sinds 2005 in dalende lijn gaat "door inspanningen van de chemische industrie, ook 3M". "In 2021 was het aandeel van 3M in de Vlaamse uitstoot van F-gassen 16 procent. In 2005 was dat nog 40 procent."

De VMM baseert zich daarvoor op de cijfers die het bedrijf zelf rapporteert. Toch is het maar de vraag in hoeverre die stroken met de realiteit. Zo berichtte de website Apache in 2019 nog dat 3M jarenlang veel meer uitstootte van het extreem krachtige broeikasgas HFK-23 dan het zelf zei te weten, goed voor 4 procent van de totale broeikasgasuitstoot van Vlaanderen. Dat kwam aan het licht toen een studie in het wetenschappelijke tijdschrift Nature een onverklaarbaar hoge uitstoot had vastgesteld in het noorden van Vlaanderen.

Hoedanook "toont het PFAS- en 3M-schandaal dat de chemische industrie met een zwaar prijskaartje komt voor de gezondheid en het klimaat", besluit Tycho Van Hauwaert van de milieubeweging Bond Beter Leefmilieu. "Het gaat niet alleen over het eindproduct, maar over de volledige waardeketen en het hele productieproces. het goede nieuws is dat je met een slimme aanpak verschillende winsten kan boeken. Door PFAS uit te faseren, kan je enorme klimaatwinsten boeken."