In de zoektocht naar de herkomst van vreemde blauwe stenen en poeder in enkele Gentse tuinen stoot Radio2 op blauwsel, een kleurstof die vroeger aan de was werd toegevoegd om die witter te doen lijken. "De kleurstof is blauw, maar door die samen te brengen met vergeeld wasgoed, denken onze hersenen dat de was witter is", zegt professor Lieva Van Langenhove (UGent).
Radio2 ontrafelt de hele zomer lang mysteries uit Vlaanderen en Brussel. Met de hulp van luisteraars en experten proberen mysteriejagers Sam De Meulder en Ward Schouppe het antwoord te vinden op geheimzinnige verhalen. Deze week lossen ze het mysterie van de blauwe aarde in Gent op.
"Het is inderdaad een blauwe kleurstof", vertelt professor Lieva Van Langenhove, hoogleraar textielkunde aan de UGent. "Maar als je dat blauw toevoegt aan een was die vergeeld is, wordt die was in combinatie met dat blauw minder geel en minder grauw, en onze hersenen ervaren dat als witter."
Het product wordt ook vandaag nog geproduceerd en gebruikt, maar bij ons is het in onbruik geraakt, omdat er betere en makkelijkere producten voorhanden zijn om hetzelfde resultaat te behalen.
Witter dan wit
"Tegenwoordig werken we op het wit van onze was door enerzijds bleekmiddel aan het wasmiddel toe te voegen, een stof die de gele componenten van de vergeelde was gaat kapot bleken", zegt professor Van Langenhove.
"Daarnaast zijn er ook de optische witmakers. Dit zijn chemische stoffen die licht opnemen buiten het zichtbare lichtspectrum - vooral in het onzichtbare ultravioletbereik - en die omzetten in zichtbaar licht. Daardoor gaat de stof meer licht uitstralen en dat ervaren wij als een wittere stof. En zo ziet onze was er dan witter-dan-wit uit."
De blauwselfabriek "Bleu d'Outremer et de couleurs de Mont Saint-Amand" in Gent die een belangrijke rol speelt in de reeks Mysteries van Vlaanderen vervaardigde onder meer deze optische witmakers.
Onze grootmoeders legden hun witte was in de zon om te bleken
Professor Textielkunde Lieva Van Langenhove aan de UGent
"Een heel courant bleekmiddel is waterstofperoxide. Dat is een stof die heel weinig stabiel is. Dat wil zeggen dat die niet zo lang werkt en de werking onvoorspelbaar is. Het voordeel ervan is dat dit bleekmiddel niet veel schade zal toebrengen aan het milieu, want de stof breekt heel snel af. Het nadeel is dat je dus veel nodig hebt om goed te werken, én ook op termijn meer."
Dit procedé is ook de basis van een oudere vorm van was witter maken, namelijk "de bleek". "Onze grootmoeders legden hun witte was op een grasveld – de bleek – in de zon. Het zonlicht zorgde dat er op de was waterstofperoxides werden gevormd die de was bleker maakten."
Hoe een wasmiddel kiezen?
"Wasmiddelen vergelijken is heel moeilijk", legt professor Van Langenhove uit. "Je hebt verschillende textielsoorten en verschillende vlekkensoorten. Om wasmiddelen op een objectieve manier te vergelijken, zou je dus elk soort vlek in combinatie met elk soort textiel met verschillende wasmiddelen moeten wassen, en dan de resultaten vergelijken. Dat zou heel arbeidsintensief zijn."
"Alle wasmiddelen die nu op de markt zijn, zijn geavanceerde producten. Daar zitten heel veel componenten in die elk hun eigen functie hebben: vuil oplossen, zorgen dat de oplossing bij lage temperaturen werkt, zorgen dat eens opgelost het vuil zich niet opnieuw kan vastzetten, dat kleurstoffen niet loskomen, dat de was zacht blijft, dat er geen kalkafzetting is…"
Wat witte was betreft, kan professor Van Langenhove wel één tip geven: koop waspoeder en geen vloeibaar wasmiddel. "Wasmiddel voor witte was bevat logischerwijs meer bleekmiddel dan een wasmiddel voor gekleurde was. In poedervorm zijn die bleekmiddelen stabieler te houden, lees: werken ze langer en beter."
België als spil van onderzoek
Een van de grootste researchcentra voor wasmiddelen wereldwijd bevindt zich trouwens in ons land, weet professor Van Langenhove. "In Strombeek-Bever verzamelt het bedrijf Proctor & Gamble internationale wetenschappers die alleen bezig zijn met wasmiddelen en wasverzachters. Dat zijn vooral "mixers": zij zoeken naar de ideale combinatie van componenten – ingrediënten, zeg maar - eerder dan nieuwe producten uit te vinden."
Regionaal nieuws uit Oost-Vlaanderen
Gepubliceerd:
