"De oorlog komt dichter naar Rusland." Het lijkt er meer en meer op dat de Oekraïense president Zelenski zijn dreigement waarmaakt. In de nieuwe aanval op een Russische olietanker ziet Ruslandkenner Jan Balliauw "een escalatie": "Dit zet de deur open om gewoon scheepvaartverkeer aan te vallen".
"Dit past in tactiek om oorlog dichter naar Rusland te brengen": waarom Oekraïense aanval op olietanker tot escalatie kan leiden
Voor de tweede keer in evenveel dagen tijd treft een Oekraïense zeedrone een Russisch schip. Maar waar het gisteren nog om een Russisch oorlogsschip ging, viseerden de Oekraïners vandaag een olietanker. "Het is volgens mij de eerste aanval op een gewoon schip", zegt onze Ruslandkenner Jan Balliauw.
Al wekenlang wordt de spanning in en rond de Zwarte Zee op de spits gedreven. Voor de concrete aanleiding moeten we teruggaan naar 17 juli. Op dat moment trekt Rusland zich - voorlopig - terug uit het graanakkoord, dat Oekraïne toeliet graan uit te voeren ondanks de Russische bezetting. "Rusland had gedreigd dat alle schepen naar Oekraïne als verdachte doelwitten met militaire cargo konden beschouwd worden. Waarop Oekraïne hetzelfde dreigement uitte. Maar tot nu toe waren er geen dergelijke aanvallen in die zin uitgevoerd."
Tot afgelopen nacht dan. En de materiële gevolgen - een ondergelopen machinekamer, geen gewonden - mogen dan niet zo groot zijn, de psychologische impact is volgens Balliauw niet te onderschatten.
"Dit is sinds een paar weken de tactiek van Oekraïne om de oorlog dichter naar Rusland te brengen, zoals Zelenski aangekondigd had. Daarom vallen ze bijvoorbeeld Moskou aan. Ze laten voelen dat de Russen kwetsbaar zijn, op plaatsen waar ze tot nu toe dachten dat ze onkwetsbaar waren. Bedoeling is om zo ook het verzet in Rusland aan te wakkeren."
"Tit for tat"
Dit kan niet alleen een militaire escalatie zijn, maar zet bovendien de deur open om gewoon scheepvaartverkeer aan te vallen, vreest Balliauw. "Dat is het tit for tat-principe. Als Oekraïne iets doet, volgt Rusland en omgekeerd. Dit zou dus wel eens tot een escalatie kunnen leiden."
Als Oekraïne iets doet, volgt Rusland en omgekeerd. Dit zou dus wel eens tot een escalatie kunnen leiden
Jan Balliauw
Een escalatie met mogelijk verregaande gevolgen. "De Zwarte Zee is ontzettend belangrijk voor de (wereld)handel. Het is een cruciale levensader voor Rusland, waarlangs veel belangrijke goederen zoals olie en graan over de Zwarte Zee vervoerd worden."
"Als die export niet meer mogelijk is, gaan reders wel twee keer nadenken en is het mogelijk dat de verzekeringspremies voor iedereen omhoog zullen gaan. Dat zou stokken in de wielen kunnen steken van de machinerie van de wereldhandel."
Bovendien zijn er nog landen voor wie de Zwarte Zee een belangrijke rol speelt. "Denk aan Georgië of Armenië, maar ook NAVO-landen als Turkije en Bulgarije. Het extreemste scenario is dat er op een bepaald moment een schip van een ander land geraakt wordt, al ga ik er wel vanuit dat de Oekraïners weten wat ze doen met hun zeedrones."
Zeedrones geven Oekraïne groot bereik
"Oekraïne heeft inmiddels middelen ontdekt die heel ver kunnen reiken. Die zeedrones bijvoorbeeld kunnen nu tot 800 kilometer ver gaan. Dat betekent ook dat Oekraïne nu een groot deel van de Zwarte Zee binnen bereik van zeedrones heeft. Dat hebben ze gisteren ook bewezen bij hun aanval op het Russische oorlogsschip in de haven van Novorossiysk."
"Bovendien is dat wat we noemen "low tech, high impact"-technologie. Je hebt een speedboot, explosieven en een internetverbinding nodig. Dus met weinig middelen kan je een grote impact hebben."
De vraag is nu of de Russen gaan reageren. "Tot nu toe was hun tactiek om de havenstructuur te vernielen, zodat schepen er niet meer naartoe kunnen varen. Of dat nu gaat veranderen, is moeilijk in te schatten", besluit Balliauw. "Maar hoe dan ook stijgt met deze aanval het risico in de Zwarte Zee."
