De nabestaanden van Henrietta Lacks, de zwarte vrouw wier kankercellen in 1951 buiten haar weten om werden weggenomen, hebben een schikking getroffen met het betrokken laboratorium. Haar familie diende twee jaar geleden een klacht in omdat ze naar eigen zeggen nooit een cent te zien kreeg van de enorme winst die het bedrijf met haar cellen heeft gemaakt. Van de "HeLa"-cellen werd intussen meer dan 50 miljoen ton materiaal geproduceerd. Dat materiaal heeft biologisch en genetisch onderzoek enorm vooruitgeholpen.
Minnelijke schikking voor nabestaanden van vrouw wier kankercellen buiten haar weten om werden gebruikt voor onderzoek
Ann Willems
Gepubliceerd:
Dierlijke en vooral menselijke cellen die in vitro – in kweekschaaltjes – gekweekt kunnen worden, zijn enorm nuttig voor allerlei onderzoeken. Wetenschappers probeerden in de eerste helft van de vorige eeuw dan ook al tientallen jaren om menselijke cellen te laten groeien in hun onderzoekscentra, maar zonder succes. De cellen deelden zich een paar keer en stierven dan al na enkele dagen.
Daar kwam verandering in toen begin 1951 een 31-jarige Afro-Amerikaanse moeder van vijf kinderen werd opgenomen in het Johns Hopkins Hospital in Baltimore in de Verenigde Staten, het enige ziekenhuis in de streek dat in die tijd zwarte Amerikanen behandelde.
Henrietta Lacks werd er gediagnosticeerd met baarmoederhalskanker. Zonder dat ze het wist, werd er een biopsie van haar kanker genomen. Dat was in die tijd gebruikelijk – zeker bij arme, zwarte patiënten – en ook wettelijk.
De kankercellen werden bezorgd aan het weefselcultuurlaboratorium, en er werd een kweek van gemaakt. De onderzoekers stelden tot hun grote verbazing vast dat de cellen krachtig bleven doorgroeien en zowat elke 20 tot 24 uur verdubbelden in aantal.
Onderzoek naar baarmoederhalskanker
43 jaar later zijn Henrietta’s cellen, die jaren ingevroren kunnen worden, verspreid in laboratoria over heel de wereld en is het de meest gebruikte cellijn ter wereld. Ze worden onder meer gebruikt voor onderzoek naar kanker, virussen, vaccins, de effecten van straling en schadelijke stoffen, genetisch onderzoek en zijn zelfs verschillende keren de ruimte ingestuurd.
Zo waren de cellen cruciaal bij de ontwikkeling van het vaccin tegen kinderverlamming en bij de ontdekking van het hiv-virus, en werden ze gebruikt om een verband te leggen tussen baarmoederhalskanker en het humaan papillomavirus (HPV), dat later de oorzaak bleek van de zeer agressieve kanker die Henrietta het leven kostte. De ontdekking leidde uiteindelijk tot vaccins tegen HPV.
Tevreden met schikking
Over het nut van haar nalatenschap discussieert niemand, maar de manier waarop ze in wetenschappelijke handen zijn gekomen, stoot haar familie tegen de borst. Henrietta’s nabestaanden kwamen pas in de jaren zeventig te weten dat haar cellen nog steeds voortleven. De familie trof sindsdien verscheidene maatregelen om genetische informatie uit hun cellen te beschermen.
In 2021 dienden ze een klacht in tegen laboratorium Thermo Fisher Scientific omdat ze naar eigen zeggen nooit een cent hebben gezien van de enorme winsten die het bedrijf met het doorverkopen van haar cellen heeft gemaakt.
Daarin hebben beide partijen nu een schikking getroffen. Wat ze precies zijn overeengekomen, maken ze niet bekend. Zowel het laboratorium als de advocaten van de nabestaanden zeggen tevreden te zijn met de voorwaarden.
