Vandaag is Earth Overshoot Day. Van nu tot het einde van het jaar verbruikt de wereldbevolking meer dan de planeet kan produceren. Er is wel een lichtpuntje, want we doen het ietsje beter dan vorig jaar. Toen viel World Overshoot Day nog een dag vroeger. Toch moet de wereld veel sneller vooruitgang maken, waarschuwt de natuurorganisatie WWF.
Vandaag is Earth Overshoot Day: voor dit jaar is onze aarde "opgebruikt", al is er ook een lichtpuntje
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Hoeveel grondstoffen verbruiken al die 8 miljard mensen die de wereld bevolken eigenlijk? En welke impact heeft dat op onze planeet? Dat becijferen wetenschappers van de Footprint Data Foundation en de Universiteit van York nu al meer dan een halve eeuw. Ze leggen daarvoor twee cijfers naast elkaar: de biocapaciteit van onze aarde (zeg maar de grondstoffen die de planeet elk jaar produceert en de vervuiling die hij kan opvangen) en wat de wereldbevolking verbruikt.
Om het resultaat van dat rekenwerk begrijpelijk te maken, wordt het elk jaar uitgedrukt in een datum. En dit jaar valt die dus vandaag, op 2 augustus . Alles wat de wereldbevolking tussen nieuwjaar en gisteren verbruikte, kan het ecosysteem van onze planeet in principe opvangen. Maar vanaf vandaag leven we "op krediet".
Achteruitgang lijkt gestopt
Al sinds 1971 verbruikt de wereld jaar na jaar méér dan de biocapaciteit van de planeet, of wat die eigenlijk aankan. Het gaat dan bijvoorbeeld om de fossiele brandstoffen die we verbruiken of het voedsel dat we eten. We verbranden te veel olie, kolen en gas en eten te veel vlees. Het resultaat: uitputting van de bodem, milieuvervuiling, dieren- en plantensoorten die uitsterven en klimaatverandering.
Op dit moment hebben we eigenlijk 1,7 planeten Aarde nodig om de volledige consumptie van 8 miljard mensen te dekken.
Toch is er een lichtpuntje. De voorbije vijftig jaar viel Earth Overshoot Day jaar na jaar vroeger. We verbruikten dus elk jaar weer een beetje meer. Maar sinds 2018 blijft die datum hangen rond begin augustus. Dit jaar hebben we opnieuw een dagje gewonnen, want vorig jaar viel "Earth Overshoot Day" nog een dag vroeger, op 1 augustus.
De kans bestaat dat je in onze oudere artikels andere datums vindt voor World Overshoot Day op een welbepaald jaar. Dat zit zo. Elk jaar wordt Earth Overshoot Day herberekend voor elk jaar in de voorbije halve eeuw, op basis van de meest recente informatie en inzichten. Dat doen de initiatiefnemers opdat je de evolutie over de jaren heen goed zou kunnen vergelijken. Maar daardoor schommelen de datums dus ook wel eens. Zo werd Earth Overshoot Day vorig jaar op 28 juli aangekondigd, maar na herberekening wordt dat nu bijgesteld naar 1 augustus 2022.
Hoe het komt dat de achteruitgang sinds vijf jaar gestopt lijkt? Daar wil het team van wetenschappers zelf geen uitspraken over doen. Het zou erop kunnen wijzen dat de inspanningen om bijvoorbeeld minder broeikasgassen uit te stoten, daadwerkelijk resultaten opleveren. De uitstoot van CO₂ is immers een belangrijk element in de berekeningen.
Maar het zou ook kunnen dat de economie gewoon slabakt. In het coronajaar 2020, toen de wereldeconomie rake klappen kreeg, maakte de "Earth Overshoot Day" bijvoorbeeld een sprong van twee weken, naar 16 augustus. Maar die winst voor de planeet was van korte duur. Vandaag staan we opnieuw op het niveau van 2018, 2019, 2021 en 2022.
"We hakken de appelboom om"
Ook natuurorganisatie WWF stelt vast dat de achteruitgang is stilgevallen. "De transitie (naar een koolstofarmer en duurzamer systeem, red.) is wel degelijk aan het gebeuren", beaamt beleidsmedewerker klimaat Koen Stuyck. "Het is niet zo dat er niets gebeurt. Er worden heel veel maatregelen genomen, er wordt weer in de natuur geïnvesteerd, de energievoorziening wordt gedecarboniseerd."
Toch noemt Stuyck het allemaal "te weinig". "Als de aarde een appelboom is, eten we niet enkel de appels op, maar hakken we in feite de hele boom om. We overschrijden de limieten van onze planeet. Dat is niet houdbaar." We putten de aarde uit, waarschuwt het WWF, waardoor op termijn de voedselproductie in gevaar kan komen.
De enige oplossing is de datum van "Earth Overshoot Day" zo snel mogelijk terug richting het einde van het jaar krijgen, waar die vijftig jaar geleden was. Minder maar vooral duurzamer verbruiken, dus. En België heeft daarin een grote verantwoordelijkheid. Als alle 8 miljard mensen zouden leven zoals de Belgen dat doen, dan zou "Earth Overshoot Day" al op 26 maart vallen.
Wat kunnen wij daaraan doen? "Minder fossiele brandstoffen gebruiken, minder met de auto rijden, huizen isoleren, minder energie verbruiken en minder vlees eten", zegt Stuyck. "Dat kunnen we allemaal samen doen."
Maar er zijn ook grotere investeringen nodig door de overheid. "Het wordt tijd dat onze politici werken aan een draagvlak bij de bevolking", vindt Stuyck. "Ze klagen voortdurend dat dat er nu niet is. Maar ze moeten duidelijk maken waarom dit nodig is, en wat de winsten zijn. Minder uitstoot betekent bijvoorbeeld ook minder longklachten. Minder fossiele brandstoffen betekent ook minder energieafhankelijkheid van het buitenland. Zo zijn er nog veel meer voordelen."
