Het West-Afrikaanse land Niger is niet alleen het zoveelste land in de regio waar militairen de macht grijpen. Het kan ook in navolging van enkele buurlanden in de Russische invloedssfeer terechtkomen. Jevgeni Prigozjin, baas van het huurlingenleger Wagner, heeft alvast zijn diensten aangeboden.
Niger gold tot deze week voor het Westen als een modelland in Afrika. Als een van de weinige democratieën in de Sahel, met Mohamed Bazoum als enige burgerpresident in die regio, is (was?) het een belangrijke bondgenoot in de strijd tegen islamistische militanten.
Niger nam ook honderden migranten terug uit Libische detentiecentra en is daarmee ook een belangrijke partner van Europa in het stoppen van de migratiestroom. Het West-Afrikaanse land ligt op een belangrijke smokkelroute en bond onder Bazoum ook de strijd aan met mensensmokkelaars.
De westerse troepen waren ook welkom in Niger, zo liet de Nigerese topgeneraal Abdou Tarka, die ook minister was, vorige maand nog verstaan in een interview met VRT NWS. Hij noemde de jihadisten toen een "gemeenschappelijke vijand", verwijzend naar de aanslagen in Frankrijk, België en - iets langer geleden - Spanje. "Daarom zijn we blij dat we de krachten kunnen bundelen." Het voorbije jaar is de militaire samenwerking met landen als Frankrijk, Duitsland en België nog opgedreven.
Nu militairen er de macht hebben gegrepen, is de vraag welke houding zij zullen aannemen. De staatsgreep baart het Westen zeker zorgen. Er wordt gevreesd dat Niger zich, net als andere landen in de regio waar militairen de macht grepen, zal afkeren van het Westen en zijn blik voortaan op Rusland zal richten.
De coupplegers verantwoorden de staatsgreep door op de toenemende onveiligheid en slechtere economische situatie in hun land te wijzen. Net als Mali en Burkina Faso heeft ook Niger met toenemend jihadisme te kampen. Toch is het stabieler dan zijn buurlanden.
Volgens de nieuwe sterke man van het militaire regime, Abdourahamane Tchiani, liet het "politieke discours" onder president Bazoum echter uitschijnen dat alles goed ging in het land, terwijl de harde realiteit volgens hem is dat er "veel doden, ontheemden, vernedering en frustratie" waren. Het veiligheidsbeleid leidde niet tot de beveiliging van het land, is zijn oordeel. Al wordt gezegd dat de coupplegers vooral persoonlijke motieven hadden en vooral hun eigen macht zagen afnemen onder Bazoum.
Prigozjin biedt aan
Mali en Burkina Faso kozen er in de strijd tegen het jihadisme voor om het Westen de rug toe te keren. Zowel de Franse troepen als die van de Verenigde Naties kregen van de militaire leiders in beide landen te horen dat ze niet meer welkom zijn. Mali ging in zee met het Russische huurlingenleger Wagner om het islamistische terrorisme en de gewapende bendes te bestrijden. Burkina Faso ontkent dat het met Wagner samenwerkt, maar kocht wel wapens aan bij Rusland.
Het zijn niet de enige Afrikaanse landen waar Rusland zijn invloed laat gelden. Ook in de Centraal-Afrikaanse Republiek werden al Wagnerstrijders ingezet. Komt weldra ook Niger in die Russische invloedssfeer terecht?
Wagnerbaas Jevgeni Prigozjin heeft alvast zijn diensten aangeboden om stabiliteit te brengen in Niger. Prigozjin ziet de staatsgreep tegen de "pro-Franse" president als een stap naar onafhankelijkheid voor de Nigerese bevolking. Het past in zijn theorie dat de voormalige kolonisatoren moedwillig Afrikaanse landen destabiliseren door terroristen en gewapende bendes te steunen, om zo "de verdere ontwikkeling van de voormalige kolonies tegen te gaan".
Volgens Prigozjin zijn westerse vredesmachten daarom niet effectief in Afrikaanse landen. Zijn huurlingenleger is dat wel, concludeert hij. "Duizend strijders van Wagner zijn in staat om de orde te herstellen en terroristen te verslaan, om te voorkomen dat ze de burgerbevolking in gevaar brengen", stelt hij. De cijfers lijken dat tegen te spreken. Ondanks de aanwezigheid van Wagner vallen er in Mali sinds de coup net meer doden door jihadistische aanslagen.
Dat die Wagnerstrijders het ook niet zo nauw nemen met de mensenrechten zegt hij er niet bij. In buurland Mali was er bijvoorbeeld de slachtpartij in het dorp Moura, waarbij regeringssoldaten en Wagnerhuurlingen tijdens een antiterreuroperatie zeker vijfhonderd mensen ombrachten, onder hen ook onschuldige burgers.
Russische vlaggen
Officiële verklaringen van de nieuwe militaire machthebbers over welke richting ze willen uitgaan, zijn er nog niet. Tijdens demonstraties van voorstanders van de staatsgreep werd er met Russische vlaggen gezwaaid, maar of dat een voorbode is van wat komen gaat, moet nog blijken. In elk geval zijn er geen aanwijzingen dat Rusland rechtstreeks betrokken was bij deze staatsgreep. De officiële reactie van Rusland op de coup was dat Bazoum vrijgelaten moet worden en er een vreedzame oplossing voor de crisis moet komen.
Het is wel al langer geweten dat Rusland een informatieoorlog voert in verschillende Afrikaanse landen, waarbij antiwesterse gevoelens stevig worden opgepookt door Russische zogenoemde trollenlegers (mensen die valse informatie verspreiden). Al zijn die antiwesterse gevoelens sowieso aanwezig. In Niger bijvoorbeeld zijn er die vinden dat Frankrijk enkel aanwezig is in het land om zijn economische belangen te vrijwaren, zoals de uraniummijnen in het noordwesten van het land.
De vraag is dus of nu ook in Niger de westerse troepen het land uitgezet zullen worden. En welke gevolgen dat zal hebben voor de strijd tegen het jihadisme en gewapende bendes. Generaal Tarka, over wie gezegd wordt dat hij intussen ontslagen is, poneerde begin juni nog dat zijn land niet de volgende dominosteen zou zijn die zou vallen onder het geweld van het jihadisme.
"Wij hebben een solide, democratisch regime met macht voor de president, maar ook voor het parlement. De jihadisten hadden zich hier kunnen nestelen, maar hebben het niet gedaan omdat wij hier een soort van weerbaarheid hebben, met een geloofwaardig bestuur, verkiezingen en een president die een politiek project heeft."
Dat lijkt nu - voorlopig - verleden tijd. In de strijd tegen het jihadisme hebben de coupplegers mogelijk een extra voedingsbodem voor dat jihadisme gecreëerd, want zulke groeperingen varen wel bij instabiliteit. De coupplegers verwijten president Bazoum dat hij te weinig samenwerkte met Burkina Faso en Mali in de strijd tegen het terrorisme. Nu in de drie landen een militair regime aan de macht is, komt die nauwere samenwerking er wellicht wel. En wie weet glipt op die manier ook Rusland binnen.
