Rusland kan binnen enkele maanden gratis graan leveren aan zes Afrikaanse landen. Dat heeft president Poetin gezegd bij de start van de Afrikatop in Sint-Petersburg, waar hij vertegenwoordigers ontmoet van 17 Afrikaanse landen. "De top is een poging om Ruslands invloed in Afrika uit te breiden ten nadele van het Westen", zegt Afrikakenner Katrien Vanderschoot.
Poetin belooft gratis graanlevering aan zes Afrikaanse landen bij start Afrikatop in Rusland
"In de maanden die komen, zullen we in staat zijn om gratis leveringen van 25.000 tot 50.000 ton graan te verzekeren aan Burkina Faso, Zimbabwe, Mali, Somalië, de Centraal-Afrikaanse Republiek en Eritrea", zei Poetin tijdens zijn openingstoespraak vanmorgen op de Afrikatop in Sint-Petersburg.
Hij stelt dat zijn land in staat is de levering van Oekraïens graan te vervangen. Die staat zwaar onder druk sinds Poetin vorige week besloot om de graandeal met Oekraïne niet te verlengen. Veel Afrikaanse landen zijn bijzonder afhankelijk van Oekraïens graan. Maar opvallend: van de zes landen die Poetin vanochtend noemde is er maar eentje, Somalië, dat zelf graan uit Oekraïne importeert.
Charme-offensief
De graanproblematiek staat alleszins hoog op de agenda van de Afrikatop in Sint-Petersburg. Poetin ontvangt er vandaag en morgen vertegenwoordigers van 17 Afrikaanse landen. Dat zijn er een pak minder dan bij vorige bijeenkomsten, zoals die in 2019. Toen waren er maar liefst 43 Afrikaanse leiders aanwezig.
"De top is een poging van president Poetin om een jaar voor de Russische verkiezingen te tonen dat ze er nog steeds toe doen in de wereld", legt Vanderschoot uit. "Hij wil de economische, politieke en militaire banden aanhalen met het continent dat demografisch en economisch de groeipool wordt het komende decennium."
Afrikatop in Rusland: "Poetin wil tonen dat hij nog meedoet"
De Afrikaanse landen waren de afgelopen jaren al verschillende keren het doelwit van een charme-offensief. Vorig jaar nog ontving de Amerikaanse president Joe Biden de Afrikaanse leiders voor een VS-Afrika-top. Eerder deden de EU, China en Japan hetzelfde. Maar ook Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Turkije zochten al toenadering.
En nu dus ook Rusland. "Afrika was als enige continent erg verdeeld na de Russische inval in Oekraïne, dus Poetin wil hen achter zich scharen", zegt Vanderschoot. "Omgekeerd weten de Afrikaanse leiders dat Rusland - net als de Verenigde Staten of de Europese landen - hen nodig heeft."
"Poetin wil de perceptie creëren dat de fout van de mislukte graandeal niet bij hen, maar bij het Westen, ligt", zegt militair expert Kris Quanten. "Hij zegt "wij willen u helpen" en maakt daarbij de belofte van gratis graanleveringen aan zes landen. Niet toevallig de landen waar Rusland in het verleden al heel actief was."
"Op het eerste gezicht werkt die tactiek. We zien op de beelden luid applaus. Je mag ook niet vergeten dat de Russen zeer actief zijn inzake propaganda in de Afrikaanse landen. De vraag is wat de Afrikaanse leiders achteraf gaan doen. Dat gaan we moeten afwachten want we zien dat er ook in Afrika heel wat kritiek is gekomen op die Russische houding ten opzichte van de graandeal."
Graandeal
De oorlog in Oekraïne heeft in elk geval al veel Afrikaanse landen met problemen opgezadeld. "Door het gebrek aan voedsel, maar ook door het gebrek aan meststoffen, om landbouwgronden vruchtbaar te houden. Nu de graandeal is afgesprongen, zijn de prijzen opnieuw pijlsnel de hoogte ingegaan. Dat is rampzalig voor armere Afrikaanse landen."
Poetin legt de schuld voor het afspringen van de graandeal bij het Westen, dat volgens hem de gemaakte afspraken niet nakwam. Hij beloofde begin deze week ook dat Rusland zelf graan kan leveren aan Afrika. "Op de top zal Poetin proberen om hen te overtuigen dat ze het met hem alleen kunnen doen", zegt Vanderschoot. "Het is afwachten of ze daarop in zullen gaan."
Op de top zal Poetin de Afrikaanse landen proberen te overtuigen dat ze het met het Russisch graan alleen kunnen doen
Katrien Vanderschoot, Afrikajournalist VRT NWS
Poetin belooft alleszins meer dan alleen graanleveringen. "Rusland pocht dat het de beste landbouwtechnieken en -materieel heeft. Het is ervan overtuigd dat Afrikaanse landen daarvoor staan te springen. Bovendien verleidt het de Afrikaanse landen ook met investeringen, onder meer in de landbouw. Maar het is afwachten of ze zullen toehappen, want de handelsbalans is de voorbije jaren toch steeds hetzelfde gebleven."
Strijd tegen het Westen
Interessant is alleszins dat een aantal Afrikaanse landen, op initiatief van Zuid-Afrika en Egypte, een tijdje geleden een bemiddelingspoging opstartten om een einde te maken aan het conflict in Oekraïne. Poetin toonde zich toen bereid om met hen in gesprek te gaan. Het wordt uitkijken of daar op de top ook over zal worden gesproken.
De houding van de Afrikaanse landen is in elk geval belangrijk voor Poetin. "Afrika is het enige continent dat verdeeld heeft gereageerd op de oorlog in Oekraïne, met een aantal landen die zich hebben onthouden toen de inval werd afgekeurd", legt Vanderschoot uit. "Nu Rusland internationaal steeds minder sterk staat, wil het daar dan ook de banden aanhalen."
"Poetin jut daarbij de publieke opinie in die landen op. Hij zegt dat de wereld na de val van de Sovjet-Unie "unipolair is geworden": alleen het Westen heerst. Door de publieke opinie aan Russische zijde te krijgen, tegen de verwenste koloniale mogendheden zoals Frankrijk, probeert hij er zijn invloed uit te breiden."
Poetin jut de publieke opinie in Afrikaanse landen op tegen het Westen, zo probeert hij er meer voet aan grond te krijgen
Katrien Vanderschoot, Afrika-expert VRT NWS
"Je ziet dat ook bij de staatsgreep in Niger nu", zegt Vanderschoot. "Er lijkt een splitsing te ontstaan tussen Niger, dat Westers gezind was, en een aantal landen die bijvoorbeeld de kant van Rusland gekozen hebben. Op die manier zoekt Poetin bondgenoten in zijn strijd tegen het Westen."
