Belgische studie over coronavaccins gaat viraal onder antivaxers: "Volledig verkeerde interpretatie"

Begin mei publiceren doctoraatsonderzoeker Sander Eens en zijn collega’s van de onderzoeksgroep Cardiovasculaire Ziekten (UAntwerpen en KU Leuven) een kort verslag in het wetenschappelijke tijdschrift "Frontiers in Oncology". Daarin bespreken ze hoe een muis overleed enkele dagen na een tweede dosis van het Pfizer/BioNTech-vaccin.

"Ons onderzoek wilde een Chinese studie  controleren. Die beweerde dat als je een bepaalde muizensoort twee keer een hoge dosis Pfizer toedient, dit tot ontsteking van de hartspier (myocarditis) kan leiden", vertelt Eens. "We injecteerden daarom 14 muizen twee keer op twee weken tijd met het vaccin. Een andere groep muizen kreeg placebo's."

Twee dagen na de tweede dosis vonden de wetenschappers een muis van de eerste groep dood in zijn kooi. "Het dier had lymfeklierkanker ontwikkeld. Opvallend vonden we, dus publiceerden we een verslag. Het was een aanzet voor verder onderzoek", aldus Eens.

Enkele weken later wordt hun publicatie als "bewijs" voor "turbokanker" verspreid op sociale media. "Dat is een complete misinterpretatie van onze bevindingen zonder enige notie van de vermelde beperkingen. Nergens in het verslag gebruiken we die term. We benadrukken ook dat dit geen bewijs is voor een link met de vaccins. Zo gaven we aan dat er aanwijzingen waren dat de muis voor vaccinatie al lymfeklierkanker kon hebben."

De Canadese dokter William Makis, die al vaker in opspraak kwam voor het verspreiden van nepnieuws over de coronavaccins , is een van de eersten die het verslag op het sociale medium X (Twitter, red.) deelt. "NEWS: New Study proves Pfizer mRNA induced turbo cancer" , schrijft hij op 30 juni. Oftewel: "NIEUWS: Nieuwe studie bewijst dat het mRNA-vaccin van Pfizer turbokanker veroorzaakt."

Hierna pikt het account "Died Suddenly" , van de controversiële Amerikaanse antivaccinatiefilm, de casestudie op. Hun bericht bereikt bijna 4 miljoen mensen wereldwijd. Op andere sociale media als Instagram  en internationale blogs delen eveneens honderden mensen de boodschap in het Engels, Frans, Duits en Nederlands.

"Nu is het officieel" schrijft de Oostenrijkse politicus Gerald Hauser bijvoorbeeld op zijn Facebookpagina . "Vaccinatie met Pfizer/Biontech kan kanker veroorzaken. Het is bewezen en gepubliceerd!" Ook hij is bekend voor zijn kritiek tegenover vaccinaties.

"Hier zie je hoe sociale media dingen versterken en zonder enige nuance verspreiden", vertelt Sander Eens. "Als wetenschapper wil je allesbehalve dat je werk foutief wordt geïnterpreteerd. De COVID-19-vaccins zijn extreem veilig en effectief gebleken in de strijd tegen de pandemie. Er is tot op heden geen enkel wetenschappelijk bewijs voor een oorzakelijk verband tussen mRNA-vaccins en de ontwikkeling van kanker, ook niet in ons onderzoek."

De onderzoeker kreeg ook enkele mails van bezorgde Amerikanen. "Ze vertelden over mensen in hun nabije omgeving die complicaties kregen na vaccinatie. Of dat klopt, kan ik niet beoordelen. In onze studie zagen ze evenwel onterecht bewijs daarvoor."

Eens vindt het jammer dat zijn onderzoek op die manier aandacht heeft gekregen. "Het is gekaapt. Nergens in de publicatie vermelden we "turbokanker" of maken we hard dat de lymfeklierkanker veroorzaakt werd door het vaccin. Eigenlijk is het ook geen studie daarnaar, zoals online wel beweerd wordt. Het is een case report, een verslag van een merkwaardige bevinding waar meer onderzoek voor nodig is."

"Als wetenschapper rapporteer je erover, omdat dit belangrijk is voor de wetenschappelijke gemeenschap en patiënten. Het kan aanzetten tot meer en groter gericht onderzoek. We hebben intussen ook meer dan 70 muizen geïnjecteerd met het mRNA- vaccin. Geen van al deze dieren ontwikkelden een vorm van (lymfeklier)kanker", zegt hij.

Ook factcheckorganisaties, als Factcheck Vlaanderen en Lead Stories , namen de publicatie en de berichten erover onder de loep. Allemaal concluderen ze dat de studie niet aantoont dat er een link tussen de twee is. Sommige buitenlandse onderzoekers zijn wel kritisch over de uitvoering van de casestudie . Onderzoeker Eens stelt dat ze alle nuances en beperkingen bespreken in de publicatie. Meer hierover lees je in het artikel van Factcheck Vlaanderen. 

Het is bovendien niet de eerste keer dat wetenschappelijke studies over corona foutief geïnterpreteerd en verspreid worden . Het is een fenomeen dat de afgelopen jaren vaker opdook, vooral binnen complot- en antivaccinatiekringen.