Cubanen vieren 70 jaar "Día de la Rebelión Nacional": hoe mislukte staatsgreep toch een feestdag werd

België heeft de eedaflegging van zijn eerste koning, de Verenigde Staten hebben de ondertekening van hun Declaration of Independence (Onafhankelijkheidsverklaring). En Cuba? Dat organiseert zijn nationale feestdag rond een poging tot staatsgreep die faliekant mislukte. 

Het is vandaag exact 70 jaar geleden dat een toen nog jonge advocaat Fidel Castro zich bewapende en enkele strijdlustige, misnoegde mannen rond zich verzamelde om een legerkazerne in Santiago de Cuba aan te vallen en het regime van generaal Batista te doen vallen. "Dat liep helemaal mis", duidt Latijns-Amerikadeskundige An Vranckx in "De ochtend" op Radio 1.

"Verschillende wagens reden verloren, waaronder die met een groot deel van de wapens. Het groepje dat de kazerne wel wist te bereiken, werd afgeslacht. Sommige mannen werden nadien opgepakt en geëxecuteerd. Ook Castro werd gevat, maar niet gedood. Hij zat jarenlang in de gevangenis en werd nadien verbannen uit Cuba."

Vanuit Mexico kon Castro zich herorganiseren. Hij reisde per boot met nieuwe verzetsleden naar Cuba en slaagde er in 1959 dan toch in de macht van Batista over te nemen. "Het verzet noemde zich "de beweging van 26 juli". Dat is nadien dan omgevormd tot de Marxistisch-Leninistische beweging van Cuba, al bleef die 26e juli wel hangen", zegt Vranckx.

Met een nieuw bewind en een politiek die gestoeld was op het communisme, kwam er al snel sleet op de relatie met de VS die tot dan toe goede handelsbanden met Batista onderhielden.

"Vooral Amerikaanse investeerders in de suikerindustrie hadden grote belangen", weet Vranckx. "Castro heeft die banden met collectiviseringen grotendeels teniet gedaan." 

De communistische koers, toenadering tot de Sovjet-Unie en nadelige beslissingen voor Amerikaanse investeerders, leidden uiteindelijk tot een handelsembargo dat tot op vandaag deels standhoudt.

"Het is waarschijnlijk het langste embargo uit de geschiedenis", zegt Vranckx. "Vandaag mogen alleen Amerikaanse etenswaren en medicijnen in het land worden verkocht. Het heeft het regime er in elk geval niet van weerhouden alles wat fout ging in Cuba op het embargo te steken."

Zeventig jaar later is er geen Castro meer aan de macht. Rebellenleider Fidel stierf in 2016 op 90-jarige leeftijd, zijn jongere broer en opvolger Raul ging in 2018 met pensioen. "Huidig president Miguel Diaz-Canel kan de hoop op verandering niet echt vervullen", duidt Vranckx.

"De bevolking dacht dat er een nieuwe wind zou waaien, dat er meer economische veranderingen zouden komen, maar dat is niet het geval. Twee jaar geleden is er zelfs keihard gereageerd op milde protesten. Verschillende mensen kregen lange gevangenisstraffen. Het heeft er toe geleid dat steeds meer mensen om meer rechten vragen. Op dat vlak is er in Cuba weinig veranderd." 

Door de oorlog van Rusland met Oekraïne en politieke onrust in Venezuela, kan Cuba ook steeds minder rekenen op zijn weinige handelspartners. Deze lente nog leidde dat tot grote brandstoftekorten. Het land heeft ook te kampen met een zware economische crisis, volgens experten de zwaarste sinds 1990. De voorbij maanden probeerden al duizenden Cubanen het eiland te ontvluchten en met bootjes naar de Amerikaanse staat Florida te reizen.