CHECK - Vervalste krantenartikels circuleren online: hoe kan je ze herkennen?

"Zijn we nu niet een béétje aan het overdrijven?", schreef iemand gisteren op Twitter. In hetzelfde bericht zien we een schermafbeelding van wat lijkt op een artikel van de krant De Morgen. Dat artikel draagt een opvallende titel: “Nieuwe studies tonen aan dat België vijf keer sneller opwarmt dan andere Europese landen. ‘Volgende zomer sterft 25% van de Belgen als we nu niets doen’." Toch heeft De Morgen nooit zo’n artikel geschreven.

Of de verspreiders van de schermafbeelding geloven dat het om een echt artikel gaat, is niet duidelijk. Het zou evengoed satire kunnen zijn. In de reacties van het bericht zien we dat heel wat mensen er wel in meegaan en meer informatie vragen. Intussen hebben ook meer dan 50.000 mensen de afbeelding gezien en verspreiden andere Twitteraars het ook.

We gaan op zoek naar het originele artikel in De Morgen. Als we de titel uit de schermafbeelding intikken in Google vinden we het niet terug. Als we de schermafbeelding uploaden in de zoekmachine, komen we wel uit op een artikel uit de krant. De gebruikte afbeelding en lay-out zijn exact dezelfde, maar de titel is anders: "Het was veruit de warmste juni ooit: ‘Dit is een klimaat op steroïden. Vergelijk het met een atleet die doping neemt’", staat er te lezen.  

Ook in het artikel zelf wordt niet gesproken over nieuwe studies die zouden aantonen dat België sneller opwarmt of dat er volgende zomer heel wat landgenoten zullen sterven. De Morgen heeft net zoals andere media, bijvoorbeeld Het Laatste Nieuws en VRT NWS, een artikel geschreven over hoe de afgelopen maand juni nog nooit zo warm was sinds het begin van de metingen. 

Hoofdredacteur van De Morgen, Remy Amkreutz, vindt het screenshot en het circuleren ervan problematisch. "Zo'n fake afbeelding toont hoe gemakkelijk desinformatie verspreid geraakt en hoe sommige mensen hier weinig tot geen vraagtekens bij plaatsen. Er zijn gelukkig ook genoeg mensen die wel tegengas geven, maar het laat nog maar eens zien hoe belangrijk kwalitatieve journalistiek is voor onze samenleving, iets waar wij ons bij De Morgen elke dag voor inzetten."

Het is onduidelijk hoe de schermafbeelding precies is gemaakt. Dat kan op verschillende manieren. Zo kan een afbeelding van het originele artikel via photoshop aangepast zijn. Het is ook mogelijk dat iemand de broncode van de website even veranderd heeft. Als je tekst op een website selecteert, kan via enkele instellingen die tekst makkelijk veranderen. Die nieuwe tekst is alleen op je eigen computerscherm te zien. Het is dus niet moeilijk om op die manier titels van krantenartikels aan te passen en te verspreiden.  

Het is niet de eerste keer dat vervalste artikels verspreid worden. Twee jaar geleden circuleerden er zulke artikels over Jürgen Conings, de verdwenen militair die later dood teruggevonden werd. Na bekendmaking van zijn dood doken er valse HLN-artikels over hem op. Zo stond er onder andere te lezen dat Conings gearresteerd werd en dat schotwonden zouden wijzen op moord. 

VRT-journalist en expert desinformatie en sociale media Tim Verheyden vertelde toen in De Wereld Vandaag op Radio 1 dat via dit soort valse artikels mensen makkelijk om de tuin te leiden zijn. "De bedoeling is uiteraard om mensen via een betrouwbare bron leugens op de mouw te spelden. Ook al komt er uit dezelfde hoek vaak kritiek op de klassieke media, de makers weten dat ze hun valse claim in dit geval kracht kunnen bijzetten door een nepnieuwsartikel te verspreiden."

Hetzelfde gaat op voor dit voorbeeld van De Morgen. De valse afbeelding wordt verspreid om kritiek te geven op de huidige bezorgdheden over het klimaat. Klimaatsceptici zijn van mening dat er geen maatregelen nodig zijn om de klimaatopwarming tegen te gaan of geloven er niet in. 

Valse artikels worden soms ook gebruikt om mensen op te lichten. DPA schreef onlangs deze factcheck over een vervalst artikel over acteur Matthias Schoenaerts. Hij zou in De Afspraak gezegd hebben dat hij rijk geworden is door een bepaald platform. Het artikel is zo vormgegeven dat het sterk lijkt op een artikel van Het Laatste Nieuws. Opnieuw gaat het hier om een kopie die niets met HLN te maken heeft en waarvan de inhoud evenmin klopt.

We geven enkele tips over hoe je zelf vervalste titels en artikels kan herkennen:

Pas op als een schermafbeelding van een artikel gedeeld wordt zonder een link naar het krantenartikel. Ga daarom altijd op zoek naar de originele versie die je op de krantenwebsite terugvindt. Zoek de titel op via Google of laad de schermafbeelding op in de zoekmachine. Als je het artikel gevonden hebt, kan je controleren of de titels (en de inhoud) overeenkomen.

Bekijk het profiel van de verspreider: Vertelt het account je iets over wie die persoon is en waarom die dit verspreidt? Zie je bijvoorbeeld dat hij of zij vaak humor of controversiële berichten deelt? Probeer op basis van die informatie te bepalen of je de verspreider kan vertrouwen.

In het geval van volledig vervalste artikels, die bedoeld zijn om mensen op te lichten, let je best op schrijffouten. Vaak zijn de websites gemaakt met de hulp van een online vertaalmachine. Ook het lettertype van de artikels komt soms niet overeen met wat de krant echt gebruikt. Als laatste kan je kijken naar de url-link. Die ziet er bij valse artikels vreemd uit. Elke externe link waar je op klikt, zal je naar een website leiden waarmee je zogezegd geld kan verdienen.