Vlaamse en federale regering rijden zich klem in grote dossiers: hoe trek je dit weer vlot? 

Carl Devos, professor politicologie aan de UGent, is in elk geval niet verrast. "We wisten dat er miserie zat aan te komen", klinkt het in "De ochtend" op Radio 1. Politicoloog Dave Sinardet (VUB) spreekt van de "kroniek van een aangekondigde crisis". "Op Vlaams niveau zagen we al sinds 10 maart, het stikstofakkoord, dat de twee protagonisten dat totaal anders uitlegden. De kiemen van het conflict zaten daar al in vervat. Een typisch Belgisch compromis eigenlijk."

"Minister Demir zegt nu dat haar deur open staat. Maar die staat alleen maar open om het ontwerpdecreet goed te keuren", merkt Devos op. "Met andere woorden: CD&V moet dus gewoon accepteren wat N-VA en Open VLD hebben afgesproken en dan kunnen we verder. Dat is precies wat CD&V niet wil doen. Iedereen zegt dat er verder gepraat moet worden, maar tegelijk beweegt er niemand. Ik weet niet hoe ze er - met de uitspraken die nu gedaan zijn - überhaupt kunnen uitgeraken."

"En ook op het federale niveau wisten we al heel lang dat de MR moeilijk doet over die fiscale hervorming", vult Devos aan. "Hun 'njet' was dus verwacht. Bij de MR werd al lang gezegd: het moet niet alleen een tax shift zijn, een verschuiving van de belastingen, maar ook een tax cut, een belastingverlaging. Maar die moet je kunnen betalen, want de begroting staat er zeer slecht voor. De MR stelde voor om dat voor een groot stuk te doen via arbeidsmarkthervormingen. Maar die komen maar niet op dreef."

De MR vreest bovendien twee keer het gelag te moeten betalen. "Nu is er sprake van een fiscale hervorming, waarin ook een belastingverhoging zit, en na de zomer beginnen we aan begrotingsgesprekken. Daar moet de regering nog een gat dichtrijden van ongeveer 1,2 miljard euro. Dus dan moet de MR nog eens een belastingverhoging slikken." De Franstalige liberalen willen dat daarom allemaal bundelen bij de begrotingsbesprekingen.

Devos denkt dat het in beide gevallen misschien niet zo'n slecht idee is om de discussie over de zomer heen te tillen. "Misschien moeten de ministers even vakantie nemen. Ik heb het gevoel dat veel politici in de Wetstraat bijzonder moe zijn en op de toppen van de tenen lopen."

"Na de zomer moet er toch gesproken worden over de begroting, op beide niveaus. Dat is altijd een moment om veel andere dingen aan te kaarten die veel geld kosten. Dat zou een moment kunnen zijn waarop beide regeringen nog een en ander kunnen rechttrekken. Bij de MR is alvast die lijn van de begroting getrokken."

Maar of dat op Vlaams niveau veel zal oplossen? "De crisis in de Vlaamse regering lijkt me wel ernstiger dan die in de federale", observeert Sinardet. "Federaal zie ik momenteel nog wel een wil om verder te onderhandelen. Maar op Vlaams niveau neemt Demir gewoon een beslissing op eigen houtje: dat zie je toch niet vaak. De onderlinge verhoudingen staan er echt op scherp." 

"Bovendien is de stikstofkwestie voor CD&V gewoon heel fundamenteel. Ik zie niet waar je hen bij die begrotingsgesprekken dan iets in de plaats kunt bieden. Laat staan dat er veel animo is bij N-VA om CD&V een cadeau te geven."

"Als het niet lukt, kan je je afvragen wat die regeringen nog waard zijn", stelt Devos. "Als er op Vlaams niveau geen doorbraak komt tegen de Septemberverklaring, zal het dikke pech zijn. Want dan moeten we de regering verder zien sukkelen tot juni. Je kunt je dan de vraag stellen of zo'n legislatuurparlement eigenlijk wel een goede zaak is, want op deze manier werkt het gewoon goed bestuur tegen."

Sinardet heeft de indruk dat de Vlaamse regering eigenlijk al veel langer in dat sukkelstraatje zit. "Men zegt altijd van de federale regering dat ze er niet in slaagt om tot grote hervormingen te komen. Die kritiek is niet onterecht, maar die gaat eveneens op voor de Vlaamse regering, waar ook grote uitdagingen en problemen zijn. Het laatste grote Vlaamse akkoord was het stikstofakkoord. En net dat zorgt nu weer voor problemen."

"Je voelt al langer dat dit het slepende einde is van deze politieke formule, de zwanenzang van centrumrechts. Nochtans werd die formule lang voorgesteld als de ultieme vertaling van wat de Vlamingen willen. N-VA-voorzitter Bart De Wever noemde het zelfs zijn ‘droomcoalitie’.”

Op federaal niveau zouden ze bij een blokkering dan weer wel vervroegde verkiezingen kunnen uitschrijven, in plaats van te wachten tot die van 9 juni 2024. "Maar niemand wil dat echt", denkt Sinardet. "Bovendien zou de federale regeringsvorming nadien dan heel onhandig de Vlaamse verkiezingen doorkruisen. En we zitten in 2024 al met twee verkiezingsmomenten op rij (federaal, regionaal en Europees in juni en lokaal in oktober, red.): dat maakt het sowieso moeilijk."

"Het zal niet om aan te zien zijn als we dit nog eens 9 maanden moeten ondergaan", stelt Devos. "Dan gaan de extremen alleen maar winnen. We kunnen maar hopen dat er in september oplossingen gevonden worden in beide dossiers, zodat beide regeringen met een iets betere indruk naar de verkiezingen kunnen gaan dan op dit moment." 

Sinardet is het daarmee eens. "Voor de regeringspartijen zijn deze crisissen niet het beste nieuws. De radicale partijen wrijven zich al in de handen. Al wil ik niet voortdurend op die spijker blijven hameren: op de duur wordt dat een selffulfilling prophecy (een voorspelling die leidt tot het uitkomen van die voorspelling, red.)."

Voor hem toont de hele heisa vooral aan dat de dynamiek binnen de Vlaamse en federale regering helemaal niet zo verschillend is. "De Vlaamse bestuurscultuur is de Belgische in het klein: akkoorden die anders worden uitgelegd, partijvoorzitters die de regering onder druk zetten. Wat we zelf doen, doen we... hetzelfde."