Rusland trekt zich voorlopig terug uit het internationale graanakkoord met Oekraïne. Dat meldt Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov. Het akkoord dat vanavond afloopt, zal alleen worden vernieuwd als aan de Russische voorwaarden wordt voldaan. De Oekraïense president Zelenski reageert dat Oekraïne bereid is om de graanexport verder te zetten zonder Rusland. De Russische en Turkse ministers van Buitenlandse Zaken gaan later vandaag in gesprek.
Rusland trekt zich voorlopig terug uit graanakkoord met Oekraïne, Turkije gaat in gesprek met Rusland
Anna Durnez
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
Vanavond loopt de graandeal tussen Rusland en Oekraïne af. Het akkoord zorgde ervoor dat Oekraïne ondanks de oorlog graan kon blijven verschepen via de Zwarte Zee. Voorlopig wordt het akkoord niet verlengd, zegt Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov. "Als er aan de Russische voorwaarden rond de Zwarte Zee wordt voldaan, zal Rusland het graanakkoord onmiddellijk opnieuw goedkeuren", voegt hij toe.
Poetin klaagde al herhaaldelijk aan dat bepaalde elementen van het akkoord niet worden nagekomen. Hij doelt daarmee op de export van Russisch voedsel en kunstmest. Een onderdeel van het akkoord was dat export mogelijk zou moeten blijven voor Rusland, maar door de westerse sancties wordt dat bemoeilijkt. Het ministerie van Buitenlandse Zaken wil nu dan ook concrete resultaten zien, vooraleer Rusland het akkoord opnieuw zou goedkeuren. Beloftes zijn niet voldoende.
Op de vraag of de aanval op de Krimbrug vanmorgen een invloed heeft gehad op deze beslissing, antwoordde Peskov negatief. "Deze gebeurtenissen zijn niet gerelateerd", zegt hij. "Zelfs voor deze terroristische aanval had de Russische president Vladimir Poetin dit standpunt al ingenomen." In Oekraïne wordt de aanslag niet officieel bevestigd maar er zijn wel bronnen die aangeven dat de geheime dienst en de marine er achter zitten.
"Alles doen om graanexport te vrijwaren"
Rusland heeft Oekraïne formeel laten weten dat het zijn deelname aan het graanakkoord stopzet. De Oekraïnse president Volodomir Zelenski reageert op de stopzetting van het akkoord met een oproep om er alles aan te doen om de graanexport via de Zwarte Zee te vrijwaren. Dat zegt zijn woordvoerder Serhiy Nykyforov.
"Oekraïne is bereid om zonder Rusland de graanexport verder te zetten", zegt Nykyforov. "We zijn niet bang. We worden benaderd door bedrijven en scheepseigenaars. Zij zeggen dat ze er klaar voor zijn. Als Oekraïne hen laat vertrekken en Turkije de schepen doorlaat, dan is iedereen klaar om de graanexport verder te zetten."
De Oekraïense president Zelenski zegt dat hij de Turkse president Recep Tayyip Erdogan en de VN-chef Antonio Guterres brieven heeft gestuurd met een voorstel over een voortzetting van de overeenkomst zonder een rol voor Rusland. Dat laat hij maandagavond in een video weten.
Turkije en de Verenigde Naties waren betrokken bij de totstandkoming van de graandeal in juli vorig jaar. Zij stuurden net als Rusland en Oekraïne functionarissen naar een coördinatiecentrum in Istanboel, dat onder meer de taak kreeg graanschepen uit Oekraïne te inspecteren.
Wat is de "graandeal"?
De "graandeal" is een akkoord tussen Rusland en Oekraïne, bemiddeld door VN-baas Antonio Guterres en de Turkse president Erdogan. Het doel is om het graan, dat al sinds het begin van de oorlog in de Oekraïense havens ligt en door Rusland geblokkeerd wordt, te exporteren. Oekraïne wordt ook wel eens de graanschuur van de wereld genoemd en voorziet voor een groot deel in de wereldwijde graantoevoer. Heel wat landen zijn erg afhankelijk van die export.
Het heeft weken geduurd voordat het akkoord er is gekomen. Vanuit Istanbul worden de exportroutes gecoördineerd. Er zijn afspraken gemaakt over hoe de schepen veilig de Zwarte Zee kunnen doorkomen. In Turkije worden de schepen telkens gecontroleerd. Oekraïne en Rusland hebben beloofd de schepen niet aan te vallen.
Half november werd het akkoord voor een eerste keer verlengd, voor 120 dagen of vier maanden. In zowel maart als april werd het akkoord nogmaals met 60 dagen verlengd. Hoewel president Erdogan eerder deze week nog zei dat Poetin akkoord was met een verlenging van de deal, zou deze nu toch vanavond aflopen.
Impact
Het International Rescue Committee (IRC) noemt het graanakkoord een "reddingsboei voor de 79 landen en 349 miljoen mensen die in voedselonzekerheid leven." "Het is belangrijk dat het akkoord verlengd wordt om meer voorspelbaarheid en stabiliteit te creëren", zeggen ze. Ondanks dat de globale prijzen voor graan lijken te stabiliseren, zullen landen die afhankelijk zijn van geïmporteerd voedsel opzoek moeten naar andere leveranciers. Daardoor zullen de prijzen opnieuw stijgen. Voornamelijk ontwikkelingslanden zouden worden getroffen door een mogelijke stopzetting van het graanakkoord.
Europese veroordeling
Vanuit Europa wordt er negatief gereageerd op de beslissing van Rusland. Commissievoorzitter van de Europese Unie, Ursula von der Leyen, veroordeelt de beslissing en spreekt over een "cynische zet". De EU zal zich blijven inzetten voor voedselzekerheid in ontwikkelingslanden, voegt ze toe. Ook Duitsland vraagt een voortzetting van het akkoord. De Britse eerste minister Rishi Sunak zegt bovendien "zeer teleurgesteld" te zijn. "Als Rusland het akkoord niet vernieuwt, wordt de toegang tot graan voor miljoenen mensen onmogelijk."
Joseph Borrell, hoofd van het Buitenlands Beleid van de EU, zegt dat Rusland's beslissing ongegrond is en dat voedsel wordt ingezet als wapen in het conflict met Oekraïne. "Ik moet Rusland veroordelen voor deze beslissing", vervolgt hij.
De Turkse president Recep Tayyip Erdogan laat weten dat de Turkse en Russische ministers van Buitenlandse Zaken later vandaag zullen samenzitten om het akkoord te bespreken. "Ik hoop dat we met dit gesprek vooruitgang kunnen maken en kunnen doorgaan zonder pauze", klinkt hij hoopvol. Hij wil ook nog in gesprek gaan met Poetin, zegt hij. "Ik denk dat mijn vriend Poetin ondanks de verklaring van vandaag het akkoord wil verderzetten."
