Wetenschappers hebben een genetische variant ontdekt die gelinkt is aan long covid, een chronische aandoening die ontstaat na een covidinfectie. Dat blijkt uit nieuw onderzoek , gepubliceerd op de website MedRxiv. Mensen met long covid hebben vaker mutaties in het FOXP4-gen. Mutaties in dat specifieke gen werden eerder al gelinkt aan ernstige ziekte bij een covidinfectie en aan kanker.
Genetische factoren bepalen mee je risico op long covid: "De puzzelstukjes vallen stilaan in elkaar"
Peter Brems
Gepubliceerd:
Een groep wetenschappers uit verschillende landen onderzocht voor de studie het volledige genoom van 6.450 patiënten met long covid uit 15 landen. Dat vergeleken ze met het genoom van ruim een miljoen mensen zonder long covid.
Het menselijk genoom bestaat uit 20.000 à 25.000 genen, die de instructies bevatten voor het bouwen en onderhouden van het menselijk lichaam. Af en toe sluipen er foutjes in die instructies, ook wel “mutaties” genoemd. Sommige van die mutaties zijn onschuldig, andere spelen een rol bij het ontstaan van ziektes.
Sommige mutaties bepalen mee je risico op infectie en ernstige ziekte bij een covid-infectie. Dat blijkt uit eerder onderzoek . Of mutaties ook je risico op long covid verhogen, was nog niet geweten.
Wat is long covid?
Long covid is een chronische aandoening die ontstaat na een covid-infectie. Typische klachten zijn spierpijn, kortademigheid, vermoeidheid en geheugen- en concentratieproblemen (ook wel bekend als “hersenmist”). Volgens de definitie van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) duren de klachten tot minstens drie maanden na de infectie.
Ziekenhuisopname en ernstige ziekte verhogen je risico op long covid, maar de aandoening komt ook voor bij mensen die niet ernstig ziek waren.
FOXP4, een belangrijk gen
Het nieuwe onderzoek identificeerde één gen dat een rol lijkt te spelen: FOXP4. Dat gen draagt bij aan de ontwikkeling van cellen, weefsels en organen. Ook is het betrokken bij de vorming van bloedvaten en het centrale zenuwstelsel. Het is, kortom, een belangrijk gen.
Mutaties van het FOXP4-gen kunnen grote gevolgen hebben. Zo kunnen ze het risico op bepaalde kankers verhogen. FOXP4-mutaties werden eerder ook al geassocieerd met een hoger risico op ernstige ziekte bij een covidbesmetting.
“FOXP4 is een gen dat in de longen actief is en het heeft ook te maken met het immuunsysteem", zegt professor huisartsgeneeskunde Jan Verbakel (KU Leuven). "Het is daarom niet echt verrassend dat het ook een rol speelt bij ernstige covid-infecties. Mensen die ernstig ziek worden belanden immers vaak op intensieve omdat hun longen het ontstekingsproces niet meer de baas kunnen.”
De link met long covid
Mutaties van het FOXP4-gen blijken nu dus ook geassocieerd met een hoger risico op long covid.
"Het leert ons waarom sommige mensen een aanleg hebben om long covid te ontwikkelen en andere mensen niet", zegt professor Elisabeth De Waele (VUB, UZ Brussel). "Dat is belangrijke informatie, ook voor mensen die zelf te maken krijgen met long covid. Zij stellen zich vaak de vraag: waarom ik en niet een ander?"
De Waele zegt dat de studie ook kan bijdragen aan het begrip voor long covid-patiënten. "Ik zie nog heel vaak patiënten die zich niet erkend voelen. Ze botsen voortdurend op onbegrip, alsof het allemaal in hun hoofd zit. Dit soort studies kan daar verandering in brengen.”
Long covid, een puzzel met heel veel stukjes
De voorbije maanden verschenen ook heel wat andere studies over het ontstaan van long covid. Toch is er niet één theorie die algemeen aanvaard wordt. De verklaringen waaieren op dit moment zowat alle kanten uit:
schade aan longen en andere organen
een chronische ontstekingsreactie
kleine bloedklontertjes die de bloeddoorstroming verstoren
ontregeling van het zenuwstelsel
antilichamen die het eigen lichaam aanvallen
heractivatie van “sluimerende” virussen
problemen met de mitochondriën, de "energiecentrale" van onze cellen
Ook genetische factoren blijken nu dus een rol te spelen. Een extra puzzelstukje in een sowieso al erg complexe puzzel.
Er is niet één verklaring voor long covid
Toch betekent de nieuwe studie zeker niet dat je risico op long covid "in je genen zit". Zo eenvoudig is het niet.
“Slechts in zeldzame gevallen wordt een ziekte veroorzaakt door mutaties van één specifiek gen”, zegt Jan Verbakel. “De meeste aandoeningen komen door een brede waaier aan factoren, van genetica en opvoeding tot luchtkwaliteit, voeding en beweging."
Ook long covid blijkt het gevolg van een complex samenspel van verschillende factoren.
Genetische screening voor long covidpatiënten?
Voor patiënten zal de nieuwe studie voorlopig niet veel veranderen. Je kan tegen betaling je DNA laten onderzoeken, maar dat heeft op dit moment weinig zin. Zelfs als je ontdekt dat je mutaties hebt van het FOXP4-gen, kun je er niets aan veranderen.
"Het heeft op dit moment totaal geen zin van jezelf genetisch te laten screenen”, zegt Jan Verbakel. "Het is veel belangrijker van in te zetten op de juiste behandeling: kine, gezonde voeding en revalidatie, en eventueel ook een psycholoog om met de klachten te leren omgaan. Zo’n multi-disciplinaire aanpak blijkt heel effectief te zijn voor de behandeling van long covid."
Verbakel wijst er ook op dat het ook om een preprint gaat. "Dat wil zeggen dat deze nieuwe studie nog niet kritisch beoordeeld werd door mensen in hetzelfde domein. In dat geval kan je de resultaten beter met een korrel zout nemen."
Een lawine aan studies
Elisabeth De Waele verwacht de komende maanden nog meer baanbrekende studies over het ontstaan van long covid. De stukjes van de puzzel beginnen stilaan in elkaar te passen.
"Er is een enorme sneeuwbal aan studies die stilaan vruchten begint af te werpen", zegt ze. "Dat stemt mij optimistisch. Als we zo doorgaan, zullen we long covid misschien nog eerder verslaan dan andere ziektes."
De Waele geeft mee dat long covidpatiënten zich kunnen aanmelden voor de UNLOCK-studie in het UZ Brussel. De studie onderzoekt het effect van voeding en kinesitherapie bij het herstel van long covid.
