NAVO-bondgenoten "herbevestigen dat Oekraïne lid kan worden", maar onder voorwaarden en zonder duidelijk tijdschema 

De Russische invasie in Oekraïne en de mogelijke toetreding van Oekraïne tot de NAVO is een van de belangrijkste agendapunten op de tweedaagse top van de westerse militaire alliantie in de Litouwse hoofdstad Vilnius. Bij aanvang van de top liet NAVO-secretaris-generaal Jens Stoltenberg verstaan dat hij een "duidelijk, verenigd en positief signaal" verwachtte ten opzichte van het NAVO-lidmaatschap van Oekraïne.

Tijdens een persconferentie aan het einde van de eerste dag van de top zei Stoltenberg dat die boodschap er inderdaad is gekomen. "We hebben herbevestigd dat Oekraïne lid zal worden van de NAVO. We zullen een uitnodiging sturen als de bondgenoten het eens zijn en aan de voorwaarden is voldaan."

Een logische verklaring. Om lid te kunnen worden van de NAVO, moet een land toestemming hebben van alle bestaande leden. Bovendien mag een land in oorlog niet toetreden. De "voorwaarden" slaan dan ook vooral op het einde van de oorlog. Vooralsnog is dat einde niet in zicht. Een concreet tijdpad hebben de NAVO-lidstaten niet opgesteld.

De Oekraïense president Zelenski beseft dat zijn land niet kan toetreden zolang de oorlog voortduurt, maar noemde het eerder vandaag "absurd" dat Oekraïne geen tijdpad voorgeschoteld zou krijgen. Voor Zelenski een duidelijk bewijs dat de NAVO-lidstaten er nog niet klaar voor zijn. Nochtans zou de NAVO Oekraïne veiliger maken en Oekraïne de NAVO sterker, zei Zelenski tijdens een toespraak in Vilnius.

Maar volgens Stoltenberg is het belangrijkste op dit moment dat Oekraïne de oorlog tegen Rusland wint, anders moet er zelfs helemaal niet over lidmaatschap gepraat worden, klinkt het. Dat zegt ook premier Alexander De Croo. Hij begrijpt het standpunt van Zelenski, "die vaak veel druk zet", maar benadrukt dat er "een onderscheid gemaakt moet worden tussen de perfectie in de ogen van Zelenski en iets wat zeer goed is". "En wat wij hier beloven, is zeer goed."

De NAVO-lidstaten kwamen wel overeen dat Oekraïne geen zogenoemd Memberschip Action Plan zal moeten indienen, waardoor het land, eens de oorlog voorbij is, sneller lid zou kunnen worden van de NAVO dan normaal het geval is. Hoe snel, is niet duidelijk. De Croo benadrukt dat er ook dan nog voorwaarden zullen worden gesteld. Bijvoorbeeld: is er voldoende democratische controle op het leger, functioneert het gerechtssysteem naar behoren? Als de oorlog voorbij is en aan die voorwaarden is voldaan, kan Oekraïne lid worden van de NAVO.

Geen al te concrete beloftes dus over lidmaatschap, maar volgens De Croo is de boodschap van de NAVO vandaag niettemin "zeer duidelijk". Dat er geen concreet tijdpad is opgesteld, komt vooral omdat verschillende lidstaten voorzichtig zijn en vrezen dat ze anders (nog meer) betrokken zouden raken bij de oorlog in Oekraïne. Logisch, vindt De Croo: "Wij willen ervoor zorgen dat we zelf niet in oorlog zijn met Rusland, maar we willen Oekraïne wel volop steunen om die oorlog tegen Rusland te winnen."

Wat wel duidelijk is: de lidstaten van de NAVO zullen wel militaire, politieke en financiële steun blijven bieden aan Oekraïne. "Er komt ook een nieuwe structuur met een meerjarenpakket met militaire hulp. Zo wil de NAVO duidelijk maken aan de Russische president Poetin: wij laten Oekraïne niet los, wij gaan hen blijven steunen", zegt VRT NWS-journalist Jens Fransen vanuit Vilnius.

Dat steunpakket moet Oekraïne ook in staat stellen om over te schakelen van Sovjetstandaarden naar NAVO-standaarden en bijdragen tot de heropbouw van de Oekraïense veiligheids- en defensiesector.

Dat de leiders van de NAVO-landen vandaag en morgen samenkomen in Vilnius, de hoofdstad van Litouwen, is niet toevallig. "Deze top is een heel duidelijk signaal aan Moskou", verduidelijkt VRT NWS-journalist Jens Fransen in Vilnius. "Vilnius ligt op amper 30 kilometer van Wit-Rusland en de Russische grens is niet veel verder. Litouwen was samen met de Baltische landen Letland en Estland een voortrekker om onmiddellijk naar het westen te kijken toen de Sovjet-Unie uiteenviel. Men weet wat het leven is onder Russische terreur, klinkt het hier."

Deze NAVO-top is overigens de eerste voor Finland. Het buurland van Rusland trad op 4 april officieel toe, als reactie op de inval van Rusland in Oekraïne. Premier Petteri Orpo mocht vanmiddag dus mee op de groepsfoto.

Morgen, op de tweede dag van de top, vindt de eerste zitting plaats van de pas opgerichte "NAVO-Oekraïne-raad", een bijeenkomst waarbij de NAVO en Oekraïne "op voet van gelijkheid" zullen overleggen. Zelenski zal die raad bijwonen. Morgen zullen de Amerikaanse president Biden en de Oekraïense president Zelenski elkaar ook apart ontmoeten, voor een bilateraal gesprek.

Het was lange tijd onduidelijk of Zelenski wel aanwezig zou zijn op de top. "Oekraïne moet duidelijke veiligheidsgaranties krijgen zolang het geen lid is van de NAVO. Alleen onder deze omstandigheden zou onze ontmoeting zinvol zijn, anders is het gewoon weer politiek", verklaarde Zelenski eerder nog in een interview.

Gisteren, aan de vooravond van de NAVO-top, kwam er nog een doorbraak rond de toetreding van Zweden tot de NAVO. De Turkse president Recep Tayyip Erdogan had lange tijd bezwaren tegen de Zweedse toetreding. 

Volgens de Turkse president zou Zweden een te lakse houding hebben tegenover Koerdische militanten die hun toevlucht zochten in het Scandinavische land. Erdogan beschouwt hen als "terroristen" die een bedreiging vormen voor de nationale veiligheid van het land en wil dat Zweden sterker optreedt tegen wat hij "terroristische organisaties"noemt.

Zweden gaf hieraan gehoor door een verscherping van de wetgeving, die vervolging wegens financiering van terrorisme makkelijker maakt. Ondanks de aanscherping van de wet, bleven de verhoudingen tussen beide landen moeizaam.  Tot gisteravond dus, want plots kwam er witte rook over de toetreding van Zweden tot de NAVO. Erdogan en de Zweedse premier Ulf Kristersson schudden elkaar de hand in de nabijheid van NAVO-secretaris-generaal Jens Stoltenberg.