Turkse president Erdogan: "Zweden mag NAVO-lid worden als EU toetredingsgesprekken met Turkije heropstart"

"Maak eerst de weg vrij voor de toetreding van Turkije tot de Europese Unie, en daarna zullen wij de weg vrijmaken voor Zweden." Dat verkondigde de Turkse president Erdogan vlak voor zijn vertrek naar Vilnius, de hoofdstad van Litouwen, waar morgen de NAVO-top van start zal gaan.

Na de Russische invasie in Oekraïne, vroegen zowel Zweden als Finland eind mei 2022 het lidmaatschap aan bij de NAVO. Finland mocht in april officieel toetreden als 31e lid, maar de aanvraag van Zweden wordt voorlopig tegengehouden door Hongarije en Turkije. 

Volgens de Turkse president zou Zweden een te lakse houding vertonen ten opzichte van Koerdische militanten die hun toevlucht hebben gezocht in het Scandinavische land. Erdogan beschouwt hen als "terroristen" die een bedreiging vormen voor de nationale veiligheid van het land en wil dat Zweden sterker optreedt tegen deze "terroristische organisaties".

Zweden gaf hieraan gehoor door een verscherping van de wetgeving in juli 2022, die vervolging omwille van financiering van terrorisme makkelijker maakt. Vorige week nog werd een Turk van Koerdische afkomst veroordeeld tot 4,5 jaar gevangenisstraf voor afpersing en poging tot financiering van terrorisme voor de Koerdische Arbeiderspartij (PKK). Die partij wordt door zowel Turkije als de EU als terroristisch beschouwd. 

Ondanks de aanscherping van de wet, blijven de onderhandelingen tussen beide landen moeizaam. De anti-Turkse en anti-islamitische protesten in de Zweedse hoofdstad Stockholm bemoeilijkten een overeenkomst voor de start van de NAVO-top. Eind juni werden de spanningen aangescherpt toen een Irakese vluchteling de Koran in brand stak bij de grootste moskee van Stockholm. 

De Zweedse minister van Buitenlandse Zaken Tobias Billstörm vertoonde eerder vandaag optimisme over de toetreding van Zweden. Volgens hem gaat het niet over de vraag of Zweden zal toetreden tot de NAVO, maar wel over wanneer dat zal gebeuren. Erdogan herhaalde echter zijn pleit voor het versterken van de wetgeving rond terrorisme. "We zijn het beu om telkens te moeten herhalen dat Zweden terroristische organisaties en hun uitbreidingen moet bestrijden", voegde hij toe.

Ook de andere NAVO-landen zijn hoopvol. Volgens hen is Zweden immers voldoende tegemoetgekomen aan de wensen van Turkije. De aanscherping van de antiterreur-wetgeving en het opheffen van het embargo tegen Turkije dienen daarbij als bewijs. Later vandaag zouden de Turkse president en de eerste minister van Zweden, Ulf Kristersson voor een eerste keer samenzitten.

Secretaris-generaal van de NAVO, Jens Stoltenberg, blijft eveneens hoopvol na de uitspraak van Erdogan. In een persconferentie zei hij dat hij de ambitie van Turkije om lid te worden van de EU steunt, maar dat het geen voorwaarde is voor de toetreding van Zweden tot de NAVO. De Duitse bondskanselier Olaf Scholz benadrukt ook dat de toetreding van Turkije tot de EU en de toetreding van Zweden tot de NAVO niet aan elkaar gelinkt zijn. Ook het Witte Huis wil voornamelijk focussen op de toetreding van Zweden, ondanks de blijvende steun voor het EU-lidmaatschap van Turkije.

Of Zweden al dan niet zal toetreden tot de NAVO ligt bijna volledig in de handen van Turkije. Voorlopig staat ook Hongarije op de rem, maar vanuit Zweden wordt verwacht dat ook zij groen licht zullen geven wanneer Turkije dat doet. Volgens analisten in Washington is de toetreding van Zweden afhankelijk van de levering van Amerikaanse F-16 gevechtsvliegtuigen aan Turkije. Erdogan ontkent dat. Gisteren werd wel bekendgemaakt dat Erdogan en Biden telefonisch hebben gesproken over het Zweedse NAVO-lidmaatschap en de F-16-kwestie. De twee leiders zullen ook gesprekken voeren in Vilnius. 

Het Witte Huis zei vrijdag dat het verwacht dat Zweden in de nabije toekomst lid zou worden en achtte het dan ook mogelijk dat Turkije en Hongarije hun houding zouden veranderen tijdens de NAVO-top. Sommige waarnemers menen dat Erdogan niet het risico kan nemen de spanningen met het Westen verder op te voeren. 

Maar Erdogan blijft het spel voorlopig hard spelen en kwam nu dus met een nieuwe, onverwachte voorwaarde om Zweden toe te laten treden tot de NAVO. Dat kan voor Erdogan als de Europese Unie de toetredingsonderhandelingen met Turkije opnieuw opstart. 

Beide toetredingen zijn van een totaal andere orde, oordeelt de Amerikaanse overheid. Volgens Washington gaat het om afzonderlijke vraagstukken.

"De Verenigde Staten hebben de Turkse EU-ambities jarenlang gesteund en doen dat nog steeds", zegt Matthew Miller, woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. Wel merkte hij op dat het daarbij gaat om een aangelegenheid tussen de Europese Unie en Turkije.

De vraag naar het heropstarten van de onderhandelingen voor de toetreding van Turkije tot de EU - die al jaren stilliggen - zou geen hindernis mogen vormen voor de toetreding van Zweden tot de NAVO, vindt Miller. Volgens hem meent de Amerikaanse regering dat de maatregelen die Zweden heeft getroffen, voldoende zijn om de Turkse veiligheidsbezorgdheden van de baan te ruimen. "We oordelen dat het voor Zweden tijd is om tot de NAVO toe te treden."