Een kasteelhoeve, een sixtiesvilla en een kapel maken kans op de Onroerenderfgoedprijs en jij kan ook meestemmen

De Onroerenderfgoedprijs, vroeger bekend onder de naam Monumentenprijs, wordt elk jaar in de herfst uitgereikt, afwisselend aan een publiek toegankelijke restauratie en aan een project van een privé-eigenaar van een beschermd gebouw, dat een steuntje in de rug verdient. De experts van het Vlaams Agentschap Onroerend Erfgoed hebben drie laureaten gekozen. Op 6 oktober wordt de winnaar bekendgemaakt. Ook het brede publiek kan hier meestemmen . Benieuwd hoe die restauraties verlopen zijn? Je kan er uitzonderlijk een bezoekje brengen op Open Monumentendag, op 10 september.

In Sint-Andries bij Brugge staat het kasteel Forreist of Foreyst of Les Cèdres, gebouwd in 1815 in opdracht van een kamerheer van Napoleon. De bijhorende kasteelhoeve was in verval, toen Pieter en Marit die in 2014 aankochten. De plek was overwoekerd, verschillende gebouwen waren ruïnes.   

Intussen is het een cohousingproject, met respect voor de erfgoedwaarde, voor ecologie en met een sociale inbedding. De oranjerie, boerenwoning en de schuur zijn getransformeerd tot woonunits, waarbij het erfgoed (muurschilderingen, houtwerk, dakgebinte …) centraal staat. Het bakkershuisje op de site werd in ere hersteld en ook het stalletje kreeg zijn oorspronkelijke functie terug. De volledige ommuring van de tuin met twee Egyptische pylonen werd gerestaureerd, net als de waterput en de serre. Ook de tuin is heraangelegd, met onder meer leifruit langs de muren, zoals het vroeger was.

Het delen van de site is een rode draad in dit project. Naast de herbestemming als cohousing vinden er pop-upevenementen plaats, activiteiten met de lokale school in de moestuin en er is ook een biologische plukweide bij de kasteelhoeve Forreist.

Dit is een woning uit 1962 van de belangrijke modernistische architect Willy Van Der Meeren. Het huis staat "op pootjes", met een centrale patio waarrond de verschillende functies van het huis zijn gegroepeerd. Het huis is beschermd erfgoed, een vereiste om in aanmerking te komen voor de Onroerenderfgoedprijs. Gerrit en Eveline kochten het in 2017 en willen het helemaal in zijn oorspronkelijke glorie herstellen.

In een eerste fase maakten de eigenaars de woning weer bewoonbaar en focusten ze vooral op de technische aspecten. Daarna ging de volle aandacht naar de erfgoedwaarde. Koterijen werden afgebroken. Het interieur kreeg z'n kenmerkende eenvoud terug. De restauratie blijft een voortdurende zoektocht naar compromis en balans tussen oude technieken en hedendaags wooncomfort.

Bijzonder is dat de eigenaars bij hun project zijn bijgestaan door de oorspronkelijke bouwheer René Leclercq, en door Mil De Kooning, voormalig hoogleraar architectuur aan de Universiteit Gent. Intussen is er een informeel netwerk ontstaan met andere eigenaars van huizen van Willy Van Der Meeren.  

Het kasteeldomein van Robiano in Tervuren, waar in het verleden zowel adellijke families,  militairen of kinderen in "kolonies" verbleven, kwam in 1994 in handen van het Amerikaanse softwarebedrijf NV SAS Institute. In het kasteel werden de kantoren ondergebracht. In 2009 lagen de eerste plannen klaar om ook de neoromaanse kapel aan te pakken. En er was werk aan de winkel: de toren was niet meer origineel en de binnenmuren in gele en oranje latexverf deden pijn aan de ogen. 

Na onderzoek van de geschiedenis van de plek én op basis van een oude postkaart is de kapel recent weer in zijn oorspronkelijke grandeur hersteld. De toren werd gereconstrueerd en de gevel met verschillende bas-reliëfs werd geconserveerd. In een volgende fase was het interieur aan de beurt. Originele muurschilderingen werden blootgelegd en gerestaureerd; glasramen minutieus hersteld. Nu is de kapel een kleurrijke ontvangstruimte.

De drie laureaten van de Onroerenderfgoedprijs krijgen 2.500 euro; de winnaar nog eens 12.500 euro. Op 6 oktober weten we wie de onderscheiding in de wacht sleept. In afwachting daarvan zijn de drie privélocaties uitzonderlijk open voor het publiek, op Open Monumentendag op 10 september. 

Vorig jaar won het Steen in Antwerpen de Onroerenderfgoedprijs. De restauratie en aanbouw lokte daar eerst kritiek uit. In 2021 was de winnaar de jaren 30-woning De Bruycker in Roeselare.