Zowel Oekraïne als Rusland waarschuwt voor een aanval op de door de Russen bezette kerncentrale van Zaporizja, in het zuidoosten van Oekraïne. Het is niet de eerste keer dat ze elkaar met de vinger wijzen over een aanslag op de centrale. De nucleaire site, die in handen is van Rusland, ligt al sinds het begin van de invasie in de vuurlinie. En dat brengt het risico op een nucleaire ramp met zich mee.
Hoogspanning rond kerncentrale van Zaporizja: Rusland en Oekraïne beschuldigen elkaar ervan aanslag voor te bereiden
Nel Lauwerier
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
De Oekraïense inlichtingendienst zegt dat Rusland objecten op de daken van twee reactoren van de kerncentrale heeft geplaatst die lijken op explosieven. Ook werd het personeel geadviseerd om de site te verlaten tegen 5 juli. Met de ontploffingen zou Moskou geen reactoren willen schaden, maar doen lijken alsof Oekraïners de centrale hebben beschoten om zo de schuld in hun schoenen te schuiven.
Het Oekraïense ministerie van Volksgezondheid heeft ook een bericht verspreid waarin omwonenden verteld wordt wat ze moeten doen in het geval van een nucleaire ramp. De Oekraïense president Zelenski tweette dat hij heeft gebeld met de Franse president Emmanuel Macron, en dat ze hebben afgesproken om de situatie onder controle te houden samen met het Internationaal Agentschap voor Atoomenergie (IAEA) van de Verenigde Naties.
Het Russische atoomagentschap Rosatom waarschuwt dan weer op zijn beurt voor een Oekraïense aanval op de kerncentrale van Zaporizja. Volgens een raadgever plande Kiev afgelopen nacht om de centrale met drones en precisiewapens onder vuur te nemen, daarbij zouden bommen met radioactief afval worden gebruikt.
De kerncentrale van Zaporizja
De grootste kerncentrale van Europa, bestaat uit zes reactoren met elk een vermogen van bijna 1.000 Megawatt
Sinds maart 2022 in Russische handen, maar wordt onderhouden door Oekraïens personeel
Ligt aan de rivier Dnjepr, zo'n 100 kilometer stroomafwaarts van de stad Zaporizja, en zo'n 150 kilometer stroomopwaarts van de vernietigde stuwdam in Nova Kachovka
Vier van de zes reactoren staan uit, de andere twee zijn leeggehaald
Wel moeten de reactoren nog een jaar of vijf gekoeld worden met water om te voorkomen dat ze smelten, anders kan het radioactieve materiaal lekken in de omgeving, een deel kan ook verdampen en in de lucht terechtkomen
De reactoren werden gekoeld via het water uit het stuwmeer, maar sinds dat is leeggelopen na de vernietiging van de dam, worden de reactoren gekoeld via het waterreservoir
Nucleair schild
Rusland noch Oekraïne levert enig bewijs voor de beschuldigingen. Het Internationaal Atoomagentschap vraagt om toegelaten te worden tot de centrale, zodat het zelf kan waarnemen of er mijnen of explosieven zijn aangebracht.
Het is niet de eerste keer dat Rusland en Oekraïne elkaar met de vinger wijzen over een aanslag op de kerncentrale. Sinds de invasie ligt de nucleaire site pal op de frontlinie. Russische troepen houden zich verschanst in de centrale en gebruiken de centrale als nucleair schild.
Er ontstond ook al meermaals brand na de inslag van artilleriegranaten. Daarbij raakten delen van de hoogspanningslijnen en koelsystemen beschadigd, wat leidde tot stroomuitval. Uiteindelijk werden de zes reactoren stilgelegd.
De IAEA probeert al meer dan een jaar een akkoord te sluiten waarmee de kerncentrale gedemilitariseerd wordt en in een beschermingszone wordt geplaatst. Directeur-generaal Rafael Grossi bezocht de centrale al drie keer sinds de invasie, maar slaagde er nog niet in om ze veilig te stellen van de oorlog.
De onderhandelingen verlopen stroef. Volgens Oekraïne kan zo'n beschermingszone alleen als Rusland zich terugtrekt uit de regio. Rusland weigert dat en beschuldigt Oekraïne ervan de regio met geweld te willen terugnemen, ongeacht de risico's.
Het nieuwe Tsjernobyl?
Sinds het Russische leger de kerncentrale van Zaporizja in handen heeft, maakt het Internationaal Atoomagentschap zich zorgen over de veiligheidstoestand. Hoewel de zes reactoren al een tijd stilliggen, blijft het risico op een nucleaire ramp.
Een eventuele explosie in de kerncentrale van Zaporizja wordt vaak vergeleken met de ramp van Tsjernobyl. Toch zijn er fundamentele verschillen tussen de twee nucleaire sites, verduidelijkt Oost-Europakenner Jan Balliauw.
Allereerst zijn de reactoren van Zaporizja van een helemaal ander type dan die van Tsjernobyl. Het gaat hier om PWR- oftewel drukwaterreactoren, terwijl in Tsjernobyl met RBMK-reactoren werd gewerkt, van sovjetmakelij. Reactoren van dat type waren in 1986, toen de kernramp gebeurde, al verouderd. De oudste reactor van de centrale van Zaporizja dateert van 1985, de jongste van 1996. Ze zijn beduidend veiliger dan die van Tsjernobyl.
De centrale van Zaporizja is ook steviger gebouwd met een betonnen omhulsel van een meter, wat bij Tsjernobyl niet was. Er zijn al heel zware explosieven nodig om de kern van een reactor te raken.
Er zijn al heel zware explosieven nodig om de kern van een reactor van Zaporizja te raken
Verder staan de reactoren van Zaporizja stil, terwijl bij Tsjernobyl reactor 4, die ontploft is, nog actief was. Bovendien werken de reactoren van Zaporizja op water, terwijl die bij Tsjernobyl op grafiet functioneerden. De hitte die ontstond toen het grafiet in brand vloog, zorgde mee voor de grote verspreiding van de radioactiviteit.
Het gevaar bestaat vooral dat de koeling van de reactoren van Zaporizja uitvalt, en dan kan de kernbrandstof smelten. Maar de gevolgen daarvan zullen eerder lokaal zijn. En ook als de kerncentrale van Zaporizja toch wordt opgeblazen, zal de radioactiviteit zich vooral lokaal verspreiden.
