Oekraïne, Canada, Zweden en VK dagen Iran voor Internationaal Gerechtshof wegens neergeschoten Oekraïens vliegtuig

Oekraïne, Canada, Zweden en het Verenigd Koninkrijk hebben het Internationaal Gerechtshof, de hoogste rechtbank van de Verenigde Naties, gevraagd om een procedure op te starten tegen Iran. Volgens de vier landen heeft Iran gefaald in het voorkomen van de crash en is het er nadien ook niet in geslaagd om een "onpartijdig, transparant en eerlijk strafonderzoek" te voeren volgens de standaarden van het internationaal recht.

De vier landen zeggen dat ze de zaak aangespannen hebben omdat Iran niet geantwoord heeft op een verzoek om arbitrage in december (een manier om geschillen op te lossen via een onafhankelijke instantie). De vier landen willen dat het hof Iran veroordeelt voor het illegaal neerschieten van het Oekraïense vliegtuig en hopen dat het hof Iran excuses en het betalen van een compensatie aan de families van de slachtoffers zal opleggen.

Het Oekraïense vliegtuig - een Boeing 737-800 van Ukraine International Airlines - stortte op 8 januari 2020 kort na het opstijgen neer nabij de luchthaven van de Iraanse hoofdstad Teheran. Het vliegtuig was op weg van Teheran naar de Oekraïense hoofdstad Kiev. Alle 167 passagiers en 9 bemanningsleden kwamen om. Hun leeftijd varieerde van 1 tot 74 jaar.

De meesten onder hen waren Iraniërs (82) en Canadezen (63). Die laatsten waren vooral Canadezen van Iraanse afkomst. Ukraine International Airlines bood in die tijd redelijk goedkope vluchten aan tussen Teheran en de Canadese stad Toronto, met tussenstop in Kiev. Daarnaast zaten ook 11 Oekraïners (onder wie de 9 bemanningsleden), 10 Zweden, 4 Afghanen, 3 Duitsers en 3 Britten in het vliegtuig.

Op de dag van de crash werd aanvankelijk gedacht dat het vliegtuig motorproblemen zou gehad hebben, maar al snel doken er verschillende aanwijzingen op dat het toestel wellicht per ongeluk door een Iraanse luchtafweerraket was neergehaald.

Eerder die dag had Iran namelijk raketaanvallen uitgevoerd op Amerikaanse basissen in Irak. Die aanval was dan weer een vergelding voor de Amerikaanse aanval een week eerder waarbij de Iraanse topgeneraal Qassem Soleimani werd gedood. Wellicht stonden de zenuwen daarom erg gespannen bij de Iraniërs en waren de luchtafweerraketten die dag geactiveerd.

Iran zelf ontkende de eerste dagen formeel dat er een raket was afgevuurd, maar gaf uiteindelijk toe dat de Revolutionaire Garde het vliegtuig per ongeluk had neergehaald met twee grond-luchtraketten (raketten die bedoeld zijn om luchtdoelen te raken en afgevuurd worden vanop de grond).

Volgens de officiële Iraanse uitleg zou een van de luchtverdedigingsoperatoren gedacht hebben dat het om een Amerikaanse kruisraket ging. Eerder dit jaar werd een Iraanse militair van de luchtverdediging tot 13 jaar cel veroordeeld wegens de crash. Maar de landen die Iran nu voor het Internationaal Gerechtshof dagen, noemen dat een "schijnvertoning en obscuur proces".