Op sociale media claimen klimaatcritici dat het ijs op Antarctica is toegenomen en er dus geen sprake is van klimaatverandering. Die bewering is misleidend. Verschillende ijsplaten groeien er inderdaad, maar dat is volkomen normaal omdat ze een cyclus volgen. Over de hele lijn zijn die ijsplaten wel steeds kwetsbaarder. Door zijn geïsoleerde en verre ligging heeft Antarctica bovendien een eigen klimaat waardoor het geen goede thermometer voor de globale opwarming is.
CHECK - Neen, aangroeiende ijsplaten zeggen niets over "goede" toestand van het klimaat
Jef Cauwenberghs
Gepubliceerd:
In het kort: Er duiken op verschillende sociale media (al jaren) claims op die stellen dat het ijs op Antarctica, de Zuidpool, aangroeit in plaats van smelt. Waarschuwingen over de klimaatcrisis zouden in het beste geval overdreven, in het slechtste geval gelogen zijn.
Klopt dit? Neen. De verspreiders praten niet specifiek genoeg over "ijsplaten".De Zuidpool heeft een complex eigen weer- en klimaatsysteem waarin die ijsplaten volgens een cyclus inderdaad aangroeien (en vervolgens ook afbreken). Een grote ijsplaat in het oosten van Antarctica is momenteel erg groot, maar dat zegt niets over andere ijsplaten die het slechter doen. Door haar geïsoleerde ligging is Antarctica ook geen goede thermometer om de klimaatverandering aan te toetsen.
Foto's van kaarten die duiden op aandikkende ijsmassa's moeten op sociale media aantonen dat de Zuidpool het fantastisch doet. Volgens sommigen gaat het er zelfs goed met de groeiende populatie ijsberen. Een beetje vreemd, want die leven normaal gezien 20.000 kilometer verder op de Noordpool.
In elk geval zouden we door klimaatwetenschappers misleid zijn. Antarctica toont dat het nieuws over de opwarming van het klimaat en de gevolgen ervan niets meer zouden zijn dan "angstporno" en "paniekzaaierij". "Worden die door de overheid betaalde zieligaards nooit moe van zichzelf", schrijft iemand over voormalig VRT-weerman en wetenschapper Frank Deboosere.
Ligt er werkelijk meer ijs?
Die vraag is op zich al complex om te beantwoorden. Omdat het momenteel winter is op de Zuidpool groeit het ijs inderdaad aan in vergelijking met een half jaar geleden. Ook in sommige gebieden, zoals in oost-Antarctica, lijkt er over een langere termijn zelfs aangroei van ijs te zijn. "De uitspraak dat er op Antarctica meer ijs dan vroeger ligt, is waar als je weinig van het poolsysteem kent", legt professor geologie en poolexpert Stef Lhermitte (KU Leuven & TU Delft) uit.
Volgens Lhermitte vermelden klimaatsceptici niet specifiek genoeg dat het om ijsplaten gaat. "Ijsplaten zijn stukken landijs die in zee liggen en zo een natuurlijke barrière vormen zodat ander landijs niet in de zee terecht komt. Je kan hun aangroei en afname vergelijken met de cyclus van ons haar of onze nagels. Dat groeit ook tot op het punt dat we besluiten er de schaar in te zetten."
"Hetzelfde gebeurt met ijsplaten. Die kunnen jaren aan een stuk groeien om dan af te breken en daarna opnieuw aan te groeien, dat is een natuurlijke cyclus. Als je je dan juist focust op een ijsplaat die naar het einde van haar cyclus gaat, die met andere woorden "lang haar" heeft en op het punt staat geknipt te worden, dan kan je daar foute besluiten uit trekken."
Dit is opnieuw een voorbeeld van cherrypicking. Critici nemen er net één voorbeeld uit van ijs dat momenteel niet smelt, maar aangroeit
Niels Souverijns, klimaatwetenschapper die op Belgische Zuidpoolbasis werkte
Glacioloog en poolexpedist Niels Souverijns (Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek, VITO) treedt hem daarin bij. "Dit is opnieuw een voorbeeld van cherrypicking. Critici nemen er net één voorbeeld uit van ijs dat momenteel niet smelt, maar aangroeit."
Met die ijsplaten gaat het bovendien over de volledige lijn niet zo goed. De platen zijn veel kwetsbaarder dan vroeger, zo schreef VRT NWS begin dit jaar nog en hun cyclus is de laatste decennia ook verstoord, zegt professor Lhermitte. "De winst die we met de aangroei van sommige ijsplaten boeken, compenseert het snellere verlies niet meer."
Wat betekent dat voor het klimaat?
Een afbrekende ijsplaat op zich heeft rechtstreeks geen invloed op de zeespiegelstijging, de platen lagen immers al daarvoor in de zee. Wel kunnen belangrijke buffers tussen zeewater en landijs verdwijnen, en dat heeft wél een invloed op de zeespiegel. Al moet ook hier nuance gelden.
Antarctica is niet de grootste speler als het over de stijging van de zeespiegel gaat
Stef Lhermitte, geoloog KU Leuven & TU Delft
"Antarctica is niet de grootste speler als het over de stijging van de zeespiegel gaat", duidt Lhermitte. "Daarvoor kijken we eerder naar smeltend landijs in Groenland en Canada."
Waarom smeltend landijs klimaatwetenschappers zoveel zorgen baart
Het is een snikhete zomerdag en je vult je glas met ijsblokjes en giet er daarna cola bij. Een kwartier later is al je ijs gesmolten. Toch heb je nog steeds evenveel cola. Vul nu je glas tot aan de rand met cola en gooi er daarna een ijsblokje bij. Nu zal je glas overstromen. Dat is kort gesteld de wet van Archimedes en die baart klimaatwetenschappers zorgen.
Diezelfde wetenschappers maken simpel gesteld onderscheid tussen twee soorten ijs: zeeijs en landijs oftewel de ijsblokjes in je glas en het ijsblokje dat je later toevoegt. Doordat landijs smelt en in oceanen terecht komt, stijgt de zeespiegel net zoals je glas cola overstroomt. Lager gelegen landen, zoals Nederland of Tuvalu , kunnen daardoor binnen afzienbare tijd onder water staan.
Wil dat zeggen dat het zeeijs niet belangrijk is? Helemaal niet. Ook al heeft het geen rechtstreekse invloed op de zeespiegel, zeeijs vormt door zijn witte kleur een soort filter tegen de zon. Als dat ijs smelt en dus verdwijnt, warmen de oceanen sneller op en dat heeft opnieuw veel invloed op het klimaat.
Ook Niels Souverijns vindt dat we de antarctische context moeten bekijken. "De Zuidpool is een gigantisch continent dat ver weg en geïsoleerd van andere continenten ligt. Het is omringd door een grote zee en veel luchtstromen. Daardoor heeft het een eigen klimaat ontwikkeld dat veel fluctuaties kent. Daardoor kunnen critici er ook gemakkelijker tendensen uitpikken die hun narratief ondersteunen"
Antarctica is eigenlijk geen goede, of toch zeker niet de beste thermometer om de klimaatverandering aan af te toetsen
Niels Souverijns, klimaatwetenschapper die op Belgische Zuidpoolbasis werkte
Het zeeijs groeit dit jaar minder sterk dan de mediaan aan
Souverijns werkte in het verleden zelf op de Prinses Elisabethbasis aan de noordkust van Antarctica. "Daar zit je met gemiddelde temperaturen rond de -15 graden Celsius, in het ruige binnenland zelfs -30 graden. Een opwarming van 1 tot 2 graden zal er minder effect hebben dan op de Noordpool waar dat het verschil kan betekenen tussen vriestemperaturen en dooi. Antarctica is eigenlijk geen goede, of toch zeker niet de beste thermometer om de klimaatverandering aan af te toetsen. Daarvoor kijk je beter naar de Noordpool waar ook veel meer feedbacksystemen werken."
Souverijns zegt wel dat er de laatste jaren stilletjesaan barsten komen in de isolatie van de Zuidpool. "Het landijs blijft ongeveer gelijk, maar de laatste twee jaar is de totale oppervlakte zeeijs wel wel op een laagtepunt gekomen. Het is te vroeg om te spreken over een echte trend, maar het valt wel in het oog te houden."
De negatieve en verontrustende trend zet zich dus zichtbaarder door op de Noordpool waar het ijs sneller smelt en trager weer aangroeit. Ook daarover gingen de voorbije jaren claims rond die het omgekeerde beweren. VRT NWS checkte deze beweringen en zag dat het opnieuw om een vorm van cherrypicking ging. In de video hieronder leggen we het probleem uit.
Conclusie
Op sociale media wordt beweerd dat het ijs op de Zuidpool aangroeit en dat bezorgdheid over klimaatopwarming dus onterecht is.
Op de Zuidpool is het momenteel winter. Het is normaal dat er de komende maanden ijs bijkomt.
Op langere termijn is er in het oosten van Antarctica inderdaad ook aangroei van ijs. Het gaat om een ijsplaat in het oosten van de Zuidpool die momenteel erg groot is. Ijsplaten groeien en breken af in natuurlijke cycli.
De ijsplaten zijn wel kwetsbaarder dan vroeger en hun aangroeicyclus wordt ook steeds meer verstoord. Al is de invloed van de opwarming wel veel kleiner dan elders in de wereld.
Antarctica ligt er geïsoleerd en ver weg van andere continenten. Het is niet zo'n goede maatstaf om straffe uitspraken over opwarming en klimaatverandering te doen.
We beoordelen de uitspraak dat de hoeveelheid ijs op de Zuidpool toeneemt en de opwarming daardoor onzin is, als misleidend.
Dit artikel is geschreven op basis van de beschikbare informatie op de datum van publicatie.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van andere Vlaamse redacties. Zoek je meer verhalen van VRT NWS over factchecking desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be of vul je vraag in op de website van deCheckers.
VRT NWS is erkend lid van de International Fact-Checking Organisation.
