Veel zware metalen in Antwerpse diamantwijk, maar is omstreden goudfabriek de bron?

In de Jacob Jacobsstraat, in de Antwerpse diamantwijk, zijn verhoogde concentraties van zware metalen, zoals lood en zink, gevonden. Dat blijkt uit een bodemonderzoek van de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij OVAM. Die is eind vorig jaar met een onderzoek gestart, omdat er zware metalen waren gevonden in een moestuin. De voornamelijk Joodse buurtbewoners protesteren al een hele tijd tegen een goudraffinaderij, volgens hen maakt die mensen ziek. Maar OVAM stelde vast dat er al oudere vervuiling is. 

"We merken dat er opvullagen aangebracht zijn in de 19e eeuw met kolenassen en dergelijke", zegt Jan Verheyen van OVAM. "Die hebben ontegensprekelijk geleid tot verhoogde waarden van zware metalen. De buurt kijkt ook naar andere mogelijke en nog bestaande bronnen, maar dat is moeilijker aan te tonen. Het kan niet uitgesloten worden, maar het huidige onderzoek, kan dat niet hard maken. Dat kan niet aantonen welke vervuiling van waar afkomstig is."

In totaal zijn 20 percelen onderzocht. Op 14 daarvan is er geen verontreiniging gevonden of maar weinig, op 6 zijn er verhoogde concentraties vastgesteld. "Daar gaan we een beschrijvend bodemonderzoek doen. Daar willen we de vervuiling verder in kaart brengen en bekijken of er moet gesaneerd worden en hoe dan."

De bevindingen van het bodemonderzoek werden toegelicht op een buurtvergadering. Zo'n 75 omwonenden kwamen ernaartoe. "Wij willen dat alle fabrieken, smelterijen... in een woonbuurt verboden worden", zegt buurtbewoner David Wahl. "Het is niet houdbaar dat gevaarlijke stoffen in de lucht opgaan in een woonbuurt. Wij weten dat er in die paar straten meer kankergevallen zijn, meer overlijdens. Wij willen niet langer wachten." 

"Het is fijn dat we op deze vergadering onze mening mochten zeggen, maar de stad Antwerpen hoort ons niet, of nog niet. Onze pijn, onze ziektes", zegt een buurtbewoner die anoniem wil blijven. "Hoe komt het dat een fabriek zoveel verwerkt in een woonbuurt, met scholen en alles. De stad laat alles maar ophopen. Dat willen ze nu witwassen, om de fabriek nog altijd niet te moeten sluiten."

Schepen voor Leefmilieu Tom Meeuws (Vooruit) kwam ook naar de vergadering. "We nemen de grote onrust die in de buurt heerst wel degelijk ernstig", zegt hij. "We willen dan ook alle diensten die feiten naar boven kunnen brengen, via bodem-, lucht-, bloed- en kankeronderzoek horen. Maar we leven in een rechtsstaat. Het klinkt misschien raar, maar bedrijven hebben het recht om een beetje te vervuilen. Daar worden wel normen opgelegd en daar moet je je aan houden. Maar ook de overheid moet zich houden aan vergunningsprocedures."

De omstreden goudfabriek zomaar sluiten, kan de stad dus niet. "We weten dat hier ook historische vervuiling is. Dat is in de hele stad zo. Er waren hier vroeger ook bronnen actief. Maar we zijn redelijk zeker dat er nu geen bron meer is. Maar om daar helemaal zeker van te zijn, doen we nu net al die onderzoeken. Op dit moment heeft onder meer het bedrijf in kwestie ook geen vergunning om te raffineren. Het heeft wel een melding gedaan om goud te smelten. Daar zien we nauwlettend op toe en dat valt volledig binnen de regels. Daar heb je geen vergunning voor nodig."

De goudraffinaderij heeft altijd ontkend dat ze verantwoordelijk zijn voor de vervuiling. Het Departement Zorg zal ook nog een kanker- en bloedonderzoek uitvoeren in de buurt.