Rusland zegt dat het al 700.000 Oekraïense kinderen "heeft gered": "Poging tot genocide"

Het Westen was al langere tijd op de hoogte dat Rusland Oekraïense kinderen uit de conflictgebieden naar eigen land haalde, maar exacte cijfers waren er niet. Vandaag plaatste de Russische politicus Grigori Karasin een eigen cijfer op zijn Telegram-kanaal.

"De afgelopen jaren hebben we onderdak gegeven aan 700.000 kinderen. Ze waren op de vlucht voor de bombardementen en beschietingen vanuit de conflictgebieden in Oekraïne", verkondigde hij. Dat is meer dan voorspeld. De Verenigde Staten hadden het eerder over een schatting van 260.000, Oekraïne sprak van bijna 20.000 illegaal gedeporteerde kinderen. 

Al sinds 2014 met het begin van het conflict in Oekraïne hanteert het Russische regime een speciaal programma om Oekraïense kinderen weg te halen uit de oorlogsgebieden. Ze richtten zich daarbij vooral op weeskinderen. Het programma ging in een stroomversnelling toen Rusland Oekraïne binnenviel.

De Russische Kindercommissaris Maria Lvova-Belova heeft de leiding over de reddingsoperaties. Zij verschijnt regelmatig in promotiecampagnes met “geredde” kinderen die hun opvangouders glimlachend in de armen vliegen. Die video’s moeten de goede bedoelingen van Rusland bewijzen en tonen hoe gelukkig de kinderen zijn.

De realiteit is echter een stuk grimmiger. Het EBU Investigative Journalism Network, een groep onderzoeksjournalisten, sprak met verschillende Oekraïense families. De journalisten kregen steeds meer verhalen te horen dat ook kinderen met ouders naar Rusland verdwenen. Enkele families stuurden hun kind op zomerkamp om even weg te zijn van de oorlog, maar verloren nadien alle contact met het kind. 

Op 24 juni kwam De Volkskrant met een eigen onderzoek naar buiten, waaruit bleek dat Oekraïense kinderen massaal ter adoptie worden aangeboden op Russische websites. Op die sites is te zien waarom het kind een Russische familie nodig heeft: beide ouders zijn overleden, er is sprake van verwaarlozing of mishandeling, of een van de ouders zit in de gevangenis. Het komt ook voor dat het kind een medische aandoening heeft die in eigen land niet kan worden behandeld. Op een van de adoptiesites hebben maar liefst 173 van de 290 kinderen opeens last van een eerder onopgemerkte aandoening.

Die vermeende ziektes worden vaak als excuus aangehaald om zoveel mogelijk kinderen naar Rusland over te brengen. Eenmaal daar komen ze in een nieuwe familie terecht en krijgen ze op korte tijd het Russisch staatsburgerschap. 

Het Westen en Oekraïne spreken van een poging tot genocide. Het internationaal Strafhof in Den Haag heeft al een arrestatiebevel uitgevaardigd tegen de Russische president Poetin en zijn Kindercommissaris Maria Lvova-Belova.

Johan Heymans, die zich als strafrechtadvocaat specialiseerde in mensenrechten, legt uit waarom genocide in dit geval van toepassing is. "Het Russische regime snijdt eigenlijk de banden met thuisland Oekraïne door. Je kan het vergelijken met de situatie van de Inuït in het verleden. Canada bracht kinderen van de Inuït naar heropvoedingsinstituten. Door de kinderen weg te halen uit de eigen gemeenschap, maak je de cultuur kapot."

Heymans heeft dan ook twijfels bij de redenen die Rusland aanhaalt om de kinderen uit Oekraïne weg te halen. "Het is natuurlijk moeilijk om na te gaan, maar Rusland gebruikte al vaker leugens om haar beleid door te voeren. De stelling dat het Oekraïense regime nazistisch is, klopt bijvoorbeeld ook niet", legt Heymans uit. "Het regime gaat altijd op zoek naar een eigen uitleg om de meest extreme beslissingen te rechtvaardigen."

Ondertussen hebben duizenden Oekraïense ouders het contact met hun kinderen verloren. De vraag is of zij iets kunnen doen om hun kind terug naar huis te halen. Heymans denkt dat dat niet evident is. "Ze zullen in Rusland zelf moeten gaan zoeken", zegt hij. "Zelfs als ze daar al geraken, zal het heel moeilijk zijn om via een rechtbank hun gelijk te halen. Het juridische apparaat staat onder sterke druk van het regime. De opties zijn dus beperkt."

"De internationale gemeenschap kan extra maatregelen invoeren. Ik denk daarbij aan een bijkomend sanctiepakket of een ruil tussen kinderen en gevangen soldaten, maar eigenlijk is er geen officieel kader om zo'n ruil uit te voeren", sluit Heymans af.

Toch blijkt het niet onmogelijk. Vrijwilligers van organisatie Save Ukraine konden sinds het begin van de invasie al bijna 250 kinderen terugbrengen naar Oekraïne. De organisatie geeft geen uitleg over hoe dat gebeurt, maar geeft wel aan dat een speciale reddingsmissie meer dan een maand voorbereiding vraagt.