In Australië is sinds vandaag het medisch gebruik van psilocybine ("paddo's") en MDMA (in tabletvorm bekend als xtc) toegelaten bij de behandeling van depressie en PTSS. Die stoffen staan bekend om hun bewustzijnsveranderende werking. De laatste jaren is er hernieuwde aandacht voor het effect van psychedelica en MDMA bij de behandeling van psychische aandoeningen. Al blijft er ook veel twijfel bestaan.
Australië laat medisch gebruik van psilocybine ("paddo's") en MDMA toe bij behandeling van depressie en PTSS
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
In februari besliste het Australische geneesmiddelenagentschap dat het gebruik van psychedelica zou worden toegelaten voor de behandeling van therapieresistente depressie. Daarnaast werd ook het gebruik van MDMA, in tabletvorm bekend als xtc, toegestaan als behandelmethode voor post-traumatisch stressyndroom (PTSS).
Wetenschappers fronsten even de wenkbrauwen, want het Australische geneesmiddelenagentschap neemt doorgaans conservatieve standpunten in. Maar de maatregel treedt vandaag in werking, en Australië wordt daarmee het eerste land wereldwijd dat het medisch gebruik van psychedelica op nationaal niveau toestaat.
Psyche-wat?
Psychedelica zijn zogenoemde hallucinogenen, stoffen met een bewustzijnsveranderend effect. Bestaande emoties, waarnemingen, cognitieve processen.. worden versterkt. Dat kan zover gaan dat je dingen ervaart die er niet echt zijn.
Bekende psychedelica zijn psilocybine (werkzame stof van "paddo's"), lsd, mescaline (stof in Latijns-Amerikaanse cactus die al eeuwen gebruikt wordt bij rituelen) en DMT (werkzame stof in ayahuasca). MDMA is geen psychedelicum, maar heeft ook geestesverruimende effecten.
In de jaren 50 en 60 deden wetenschappers onderzoek naar psychedelica en MDMA als behandeling voor psychische aandoeningen. De resultaten waren veelbelovend. In de jaren 70 kwamen de stoffen steeds meer in een negatief daglicht te staan. Ze werden in toenemende mate gebruikt als recreatieve drugs, wat leidde tot "bad trips". Daarbij ervaren mensen hevige angsten, verwarring, erg sombere gevoelens. Soms is zo'n trip zo intens dat de effecten blijvend zijn.
Psychedelische renaissance
Psychedelica werden verboden, het onderzoek werd stopgezet. Sinds een tiental jaar is er echter hernieuwde interesse voor en wetenschappelijk onderzoek naar het gebruik van psychedelica en MDMA bij psychische aandoeningen. Men spreekt wel eens van een "psychedelische renaissance".
Er is intussen wetenschappelijke evidentie voor positieve effecten bij verslavingen, angst rond levenseinde, obsessief-compulsieve stoornis en therapieresistente depressie. Dat wil zeggen, een depressie die ondanks herhaalde therapie en verschillende behandelmethodes niet blijvend geneest. De symptomen verminderen heel snel en er treedt ook geen verslavend effect op.
Medisch gecontroleerd
Australië keurt nu het gebruik van psilocybine goed als behandeling voor therapieresistente depressie. MDMA mag worden ingezet voor de behandeling van PTSS. Maar die goedkeuring betekent niet dat patiënten ze zomaar kunnen gebruiken. Het onderzoek naar psychedelica staat nog in de kinderschoenen, begeleiding is van groot belang.
Psilocybine en MDMA mogen enkel in een medisch gecontroleerde omgeving gebruikt worden, stellen de Australische richtlijnen. Zo moeten patiënten opgevolgd worden door een multidisciplinair team en moeten artsen bij hen blijven als ze onder invloed zijn. Om de behandeling te kunnen voorschrijven, moeten psychiaters een aanvraag indienen bij een ethische commissie en bij het geneesmiddelenagentschap. Zij moeten zelf ook instaan voor het overdragen van de stoffen aan hun patiënten. Het kostenplaatje kan hoog oplopen.
"Geen mirakeloplossing"
Voorstanders juichen de maatregel toe, al zijn er ook kritische stemmen. Onder meer de Australian Medical Associaton (AMA) en de Royal Australian and New Zealand College of Psychiatrists (RANZCP) hebben hun twijfels. Ze vragen uitgebreider onderzoek en waarschuwen voor onbekende risico's, effecten op lange termijn en "mogelijk erg beperkte voordelen" voor hun gebruik in therapie.
"Psychedelica kunnen hoop bieden aan een kleine groep pmensen waar andere behandelmethodes toegepast zijn zonder succes. Maar het is geen mirakeloplossing", zegt professor Richard Harvey van de RANZCP. De aanpak moet "voorzichtig, doordacht en goed geïnformeerd" zijn vanwege de kans dat psychedelische stoffen "angst, paniek en het opnieuw beleven van trauma" kan veroorzaken.
"Kwetsbare mensen kunnen zich begrijpelijkerwijs verontrust voelen als hun ervaring niet overeenkomt met de verwachtingen van deze therapie. Eenvoudig gezegd: psychedelica inzetten bij therapie staat nog in de kinderschoenen. We moeten nog veel meer weten."
Hoe werken psychedelica?
Op welke manier kunnen psychedelische stoffen de behandeling van depressie, PTSS en verslavingen gunstig beïnvloeden? Psychedelica werken in op de serotoninereceptoren in ons brein. Serotonine is een stof die onder meer betrokken is bij het ontstaan van emoties en heeft een invloed op slaap, eetlust, verwerking van pijnprikkels.
Daardoor raken delen in ons brein die instaan voor de integratie van informatie, in de war. De thalamus, die op dat vlak een "controlekamer" is, gaat even offline. Daardoor gaan hersengebieden veel intenser met elkaar reageren en ontstaan er heel wat nieuwe verbindingen. En die leiden tot psychologische en subjectieve veranderingen. Hardnekkige denk- en gedragspatronen kunnen zo doorbroken worden. Psychedelica hebben geen verslavend effect.
