Een vrijgevochten vrouw met zomerse schilderijen: Mu.ZEE in Oostende brengt hulde aan Anna Boch

Mu.ZEE baadt in paarse en lila tinten voor de expo Anna Boch. Niet omdat dat een kleur zou zijn die bij een vrouwelijke kunstenaar zou passen, benadrukt het museum, maar wel omdat Anna Boch op impressionistische wijze schaduwen schilderde: niet grijs maar veelkleurig en vaak lila.

Het museum in Oostende toont werk van Anna Boch zelf - veel landschappen, tuinen, bloemen, rotsen - en van de kunstenaars-tijdgenoten die ze verzamelde, zoals Ensor, Gauguin, Signac of Van Gogh. Je krijgt ook een inkijkje in haar leefwereld. “Ze nam haar eigen leven in handen, speelde zelf de hoofdrol, maakte heel bewuste keuzes,” zegt curator Stefan Huygebaert.

Anna Boch (1848-1936) was een telg van de Boch-familie die fortuin vergaarde met de productie van keramiek, ook nu nog bekend onder de naam Villeroy & Boch. Ze bleef altijd ongehuwd en was bemiddeld genoeg om haar eigen leven vorm te geven. Van het ouderlijke kasteel nabij La Louvière via allerlei eigen woningen in Brussel, waarbij ze Victor Horta aan het werk zette, tot een Villa Maria in Middelkerke en tripjes in heel Europa, met haar Minerva-automobiel.

“Iemand die ik graag had leren kennen, een vrijgevochten vrouw,” zegt Mu.ZEE-directeur Dominique Savelkoul bewonderend over Boch. “Het was hoog tijd om haar de erkenning te geven die ze verdient.” 

Een Academie was indertijd verboden terrein voor vrouwen, maar Anna Boch leerde de schildersstiel helemaal zelf, van de eerste reisschetsen en privélessen tot vaak samenwerken met andere schilders en van elkaar leren. Hoe hard moest ze opboksen tegen de mannelijke kunstwereld? Stefan Huygebaert: “Ze moest er sowieso voor vechten. Maar het is mooi om te zien dat haar directe collega’s haar als een gelijke behandelden en allerminst opzijschoven."

"Er waren wel critici die er moeite mee hadden, alsof het een mirakel was dat een vrouw talent heeft en kwaliteitsvolle kunst kan afleveren.” Zo was er de dichter Emile Verhaeren die schreef: “Maar naast zeer serieuze kwaliteiten ontbreekt het de kunstenares … een man te zijn.”

Kruisbestuivingen met andere kunstenaars waren er zeker; je ziet in de schilderijen van Anna Boch verwijzingen naar Ensor, naar de impressionisten en pointillisten, of naar Vincent van Gogh.

Stefan Huygebaert: “Er is dat zeer fameus verhaal dat incontournable is, wanneer je het over Anna Boch hebt. Zij is de enige die ooit een schilderij heeft gekocht toen Vincent van Gogh nog leefde.” Boch kocht “De rode wijngaard in Montmajour”. Dat werk is niet te zien in Oostende; het zit onbereikbaar in een Russisch museum. Vanuit het Musée d’Orsay in Parijs is wel een ander doek van Van Gogh overgekomen: een portret van Eugène Boch, broer van Anna en eveneens schilder, tegen een sterrenhemel.

Anna Boch was dus een verzamelaar en een mecenas. En wat ze aankocht, zie je ook letterlijk op haar eigen schilderijen, wanneer ze haar rijkelijke interieur schilderde. Het is een van de aantrekkingskrachten die Boch uitoefent op curator Huygebaert. Dat en “de positieve zomerse sfeer” in haar werk. Niet toevallig is het beeld op alle affiches het schilderij “En juin”, met een vrouw met parasol en een purperen clematis. Het zindert van zomerse warmte.

Een avontuurlijk kantje had Anna Boch ook. Met familie of vrienden maakte ze de ene reis na de andere. “Heel leuk voor ons, want dat heeft heel mooie kunstwerken opgeleverd,” zegt Stefan Huygebaert. Indrukwekkende rotsschilderijen uit Bretagne, maar ook reisimpressies op kartonnen “postkaartjes”, reisdagboeken en ook al enkele foto’s. Anna Boch en haar broer, met gezelschapsdame en chauffeur in een Minerva-automobiel van Belgische makelij: een indrukwekkend beeld.

En dat was nog niet alles: Anna Boch speelde orgel en liet een huis bouwen rond dat instrument, waar ze muzikale salons organiseerde en bezoek kreeg van Claude Debussy en andere componisten en muzikanten. Ze ging geregeld naar het Wagner-festival in Bayreuth. 

Werk én leven, schilderkunst en muziek van Anna Boch dus te zien in Oostende. “We hebben hoge verwachtingen van deze tentoonstelling,” zegt directeur Dominique Savelkoul. “We denken 50.000 bezoekers te krijgen. Er zijn veel tickets op voorhand verkocht, en er is nogal wat belangstelling uit Frankrijk en Duitsland.”  Vooraf reserveren is dus aan te bevelen.