Wanneer mag de Franse politie op voertuigen schieten? En wat staat er in de Belgische wet?

Verschillende voorsteden van de Franse hoofdstad Parijs waren gisterenavond het toneel van gewelddadige confrontaties tussen politie en jongeren. De rellen zijn een reactie op de dood van een 17-jarige jongen, die werd neergeschoten door een motoragent nadat hij wilde vluchten tijdens een verkeerscontrole. 

De frustratie werd versterkt door een video die de verklaringen van de politie tegensprak. Officieel zou de chauffeur in de richting van de agenten zijn gereden, maar uit de beelden blijkt dat de agenten naast het voertuig stonden. Een onderzoek moet uitwijzen of ze in hun recht waren, maar de Franse wetgeving over de inzet van vuurwapens laat alleszins meer toe dan de Belgische.

Het is voor agenten toegelaten om hun vuurwapen te gebruiken om "zichzelf en anderen wettig te verdedigen, toegewezen plaatsen of personen te beschermen, de ontsnapping van bepaalde personen tegen te gaan, voertuigen te immobiliseren en de toekomstige herhaling van moorden of pogingen daartoe te verhinderen."

Zolang er een "absolute noodzaak" is en de actie "strikt proportioneel" is, mag de Franse politie ook schieten om een wagen te stoppen waarvan de chauffeur zich verzet tegen arrestatie. Dan moet het voertuig wel op geen enkele andere manier tegen te houden zijn en de chauffeur tijdens zijn vlucht verdacht worden van een aanval op het leven van de agenten of dat van anderen.

Frankrijk kende enkele jaren geleden een toename van de gevallen waarbij agenten vuren op rijdende wagens, meldt Le Figaro. In 2017 werden er 202 incidenten opgetekend tegenover 137 in 2016. De voorbije drie jaar stabiliseerde dat cijfer rond 150 schietpartijen.

De Franse politievakbonden kaderen dat in een gelijktijdige stijging van het aantal keren dat mensen zich verzetten tegen een arrestatie. Begin 2020 kwam de minister van Binnenlandse Zaken met het cijfer van 24.000 meldingen per jaar, maar op het einde van 2021 werden er 27.756 opgetekend. "Gemiddeld elke 20 minuten", klinkt het.

De bepalingen voor Belgische agenten zijn strikter dan die van onze zuiderburen. Zo moet er sprake zijn van een duidelijke aanval, legt Vico Cockx uit. Hij is hoofdcommissaris van het Team Use of Force van de federale politie. "In de opleiding leren we vier principes aan: de aanval moet onmiddellijk zijn, onafwendbaar, levensbedreigend en gericht tegen personen."

"Het valt onder wettelijke verdediging en niet uitsluitend zelfverdediging. De politie mag dus ook een vuurwapen inzetten als het leven van derden bedreigd is", aldus Cockx. "Het blijft wel steeds een laatste redmiddel."

Het is voor agenten dus niet verboden om naar wagens te schieten, maar het wordt wel sterk afgeraden. "Een algemeen verbod is niet realistisch, want er kunnen altijd uitzonderlijke situaties zijn. Maar de efficiëntie van een vuurwapen in te zetten om een voertuig te stoppen is zo goed als nihil. We dringen er altijd op aan om na te gaan of er geen andere opties mogelijk zijn, zoals een spijkermat of een interceptie op een later tijdstip."

De voorschriften rond het vuren op voertuigen werden herbekeken na de dood van Mawda. De Koerdisch-Iraakse peuter stierf in 2018 nadat een agent tijdens een achtervolging op de bestelwagen waar ze inzat had geschoten. "Het Comité P heeft een onderzoek gevoerd, we hebben hun aanbevelingen aangegrepen om de discrepanties in de opleiding weg te werken", vertelt Cockx.

"Zo maken we de cursisten duidelijk dat een kogel tot 1,4 kilometer ver iemand kan raken. In het vroegere handboek stond ook nog een tekening van iemand die vuurt op een voertuig. Die afbeelding hebben we verwijderd en vervangen door een tekst die stelt dat het ten zeerste te vermijden is."