Onze reporter op de grens met Myanmar: "Ook in deze vergeten oorlog speelt Rusland een vuile rol"

Via een bochtige weg rijden we door de bergen, bedekt met een jungle vol bamboe en bananenbomen. Dit is het grensgebied tussen Myanmar en Thailand. Onze Myanmarese gids brengt ons naar een geheime locatie waar rebellen verblijven die zwaar gewond zijn geraakt en voor verzorging de grens zijn over gesmokkeld naar Thailand.

Omdat ze ook over de Thaise grens niet veilig zijn voor het regeringsleger van Myanmar, mogen we geen herkenbare details van de schuilplaats filmen of fotograferen. Een grote binnenplaats is afgedekt met doeken tegen de brandende zon. Daaronder staan bedden gemaakt uit bamboestokken. Elk schaduwplekje is ingenomen door gewonde verzetsstrijders.

Ik zie een jongen die zonder handen probeert zijn smartphone te bedienen. Daarnaast ligt een man wiens schedel is gehalveerd door een granaatscherf. Met zijn ogen maakt hij cirkelende bewegingen. Wat verder wordt iemand gewassen in een rolstoel. Zijn benen zijn weg. Een meisje op krukken komt ons met de glimlach tegemoet. "Welcome to paradise", zegt ze met een knipoog.

In dit kamp verblijven iets meer dan 200 rebellen. De meesten van hen zijn afkomstig uit de vroegere hoofdstad Yangon. Ze namen in februari 2021 deel aan de protesten tegen de militaire staatsgreep. Ervoor hadden ze nooit een wapen in handen genomen.

Het meisje dat ons verwelkomde wil Wyne Lay genoemd worden. "Ik was mee aan het betogen. Vreedzaam, zonder geweld. Voordien interesseerde politiek me totaal niet. Het leger heeft ons bestormd en beschoten. Niet met rubberkogels, maar met scherp."

Wyne is 21 en studeerde voor accountant toen ze protesteerde. "Ik zag mijn vrienden neergeschoten worden. Het was zo oneerlijk. Wie het overleefde, werd opgepakt. Maar ik wilde me niet zomaar overgeven. Ik kan niet tegen onrecht. Ik dacht dat ik mezelf maar beter kon beschermen en verdedigen. Daarom ben ik bij het verzet gegaan." 

Niet alleen studenten sloten zich aan bij het verzet. Tijdens de enkele uren dat ik in het kamp verblijf, ontmoet ik een jonge chef-kok die zijn eigen restaurant had in de hoofdstad, een toeristengids die uitstekend Engels spreekt, en zelfs een tatoeagekunstenaar.

Vandaag maken veel protesterende jongeren deel uit van het PDF, of de People Defence Force. Dat zijn burgermilitiegroepen die werden opgeleid door soldaten van etnische minderheden die al van vóór de coup vechten tegen het militaire regime. Sinds kort hebben ze de krachten gebundeld en proberen ze het regeringsleger terug te dringen.

"Het geweldloze verzet dat Aung San Suu Kyi ooit had overgenomen van Mahatma Gandhi werkt vandaag niet meer in Myanmar", zegt tatoeageartiest Aung. "Het is hard tegen hard. We hebben allemaal onze persoonlijke dromen en doelen opzijgezet, en offeren nu ons leven op om de militaire dictatuur uit te roeien."

Aung werd aan het front beschoten in zijn knie en in zijn oog. Enkele weken geleden kreeg hij een kunstoog. "Omdat er in Myanmar geen medische hulp is, ben ik naar hier gebracht. Mijn knie is kapot, ik zie maar door één oog. Ik besef dat ik niet meer zal kunnen meevechten. Ik kan het moeilijk aanvaarden. Maar mijn vrienden hebben die aanval niet overleefd. Ik haat die junta nu nog meer dan ooit."

De gezamenlijke inspanningen van het PDF en de etnische legers werpen vruchten af. Het regeringsleger zou steeds meer terrein verliezen in Myanmar. Slechts 19% van het grondgebied wordt door de militairen gecontroleerd, terwijl guerrillastrijders intussen de helft in handen hebben. Vaak gaat het om onherbergzame gebieden en jungle waar het regeringsleger zich niet meer waagt.

Het regeringsleger van Myanmar staat onder meer druk dan ooit, en dat heeft gevolgen. "Omdat ze de veldslagen in de oerwouden verliezen, grijpen de soldaten van de junta naar hardere middelen", zegt Patrick Phongsathorn van de mensenrechtenorganisatie Fortify Rights. "Ze gebruiken steeds vaker luchtbombardementen waarmee ze hele dorpen platgooien. Het is volkomen willekeurig en meestal niet gericht op militaire installaties of legitieme doelen in oorlog, maar op burgers en civiele infrastructuur."

Af en toe halen die bombardementen het wereldnieuws, zoals toen in april van dit jaar een dorp in de provincie Sagaing werd aangevallen vanuit de lucht. "Er was een bijeenkomst van dorpelingen die nieuwe kantoren van de schaduwregering bijwoonden. Kinderen voerden dansjes op het podium op. Het Myanmarese leger besloot dat dit een legitiem militair doelwit was, ze stuurden een militair vliegtuig en een aanvalshelikopter. Honderden mensen werden gedood, onder wie veel kinderen", aldus Patrick Phongsathorn.

Gelijkaardige verhalen krijg ik te horen van vluchtelingen die ik ontmoet in een vluchtelingenkamp, ook in het grensgebied. Gezinnen die met kinderen en schaarse bezittingen gevlucht zijn voor luchtaanvallen en beschietingen. Ze komen terecht in tijdelijke kampen vlak bij de Moei rivier, de natuurlijke grens tussen Myanmar en Thailand. 

De vluchtelingenkampen liggen goed verstopt in de jungle, ver weg van alles. Hutjes van bananenbladeren staan er kriskras door elkaar. Opvallend veel kinderen lopen er rond. In één van de grotere hutten krijgen de oudsten les van Soe Nadi Hlaing, een 22-jarige die drie dagen te  voet onderweg is geweest voor ze het kamp bereikte.

"Elke nacht doofden we de lichten in ons huis, zodat de gevechtsvliegtuigen ons niet konden zien. Op een nacht stonden de soldaten van het regeringsleger binnen. Ik ben kunnen ontkomen, maar ze achtervolgden me terwijl ze bleven schieten. Mijn mama was zwanger op dat moment en werd net niet geraakt door een kogel."

In de hut ernaast geeft Naw Paw Pyae haar jongste van negen kinderen iets te eten. "Het leger viel ons aan vanuit de lucht. De ene bom na de andere kwam op ons dorp terecht. Het was een traumatiserende ervaring. We leven allemaal in angst. Je weet nooit wie ze gaan doden, ons of de verzetsstrijders." 

De gevechtsvliegtuigen en de aanvalshelikopters van de militaire junta blijken van Russische makelij te zijn. Net vóór de coup hadden de militairen een deal gesloten met Moskou om zes gevechtsvliegtuigen te leveren, waarvan er al zeker twee in dienst zijn genomen.

Het gaat om vliegtuigen van het type Sukhoi 30, een geavanceerde straaljager die tot 8 ton aan munitie kan meenemen. De Russische legertop is graag gezien in de hoofdstad Naypyidaw. Geregeld zijn er ook uitwisselingen. Minstens 50 Myanmarese piloten werden voor een opleiding naar Rusland gestuurd.

Volgens het laatste rapport van de speciale VN-rapporteur voor Myanmar is Rusland na de staatsgreep uitgegroeid tot de grootste buitenlandse financier van de junta. Er is al voor 400 miljoen dollar aan wapens verscheept, onder meer via staatsbedrijven.

Patrick Phongsathorn van Fortify Rights bevestigt hoe ook in deze vergeten oorlog Rusland een vuile rol speelt. "De Russen verkopen niet alleen vliegtuigen maar ook zware wapens en tanks. Daarmee kunnen ze  de internationale sancties omzeilen. Ze doen dat in ruil voor geld, grondstoffen en meer invloed in deze regio. De Chinezen, die zelf ook wapens leveren aan Yangon, laten het gebeuren. Ze staan op één lijn met de Russen. Beide landen geven politieke dekking aan de junta. In de VN-Veiligheidsraad blokkeren ze samen de verklaringen tegen het militaire regime."  

De guerrillastrijders moeten het met veel minder geavanceerde wapens stellen. Die worden binnengesmokkeld via buurlanden Thailand en India. Het verzet is hiervoor aangewezen op crowdfunding. Ze knutselen ook zelf wapens in elkaar of ze recycleren explosieven die ze vinden op het slagveld.

"Zo ben ik mijn beide handen verloren," vertelt een jonge verzetsstrijder in het kamp met gewonde rebellen, terwijl hij met de stompjes van zijn armen zijn smartphone probeert te gebruiken. "Het was een onontplofte Russische raket die ik probeerde te recupereren. Maar toen ik eraan kwam, ging die plots af. Ik ben blij dat ik nog leef. Van zodra ik mijn kunsthanden krijg, vertrek ik weer."  

Het verzet krijgt ook advies en steun van overgelopen soldaten van het regeringsleger. Ik mag langsgaan bij Htet Myat, die tot net na de coup een hoge officier was. Omdat hij niet kon aanvaarden dat het leger zich tegen de eigen bevolking keerde, vluchtte hij naar Thailand. "De capaciteiten van het verzet worden steeds beter, ook op strategisch gebied. Hun wilskracht is veel groter dan die van de regeringssoldaten. Ik zie bij het regeringsleger steeds meer gaten in hun systeem."

Ik moet tijdens mijn gesprekken met de rebellen en vluchtelingen in Myanmar meermaals terugdenken aan wat ik ook in Oekraïne zag gebeuren. Het valt trouwens op hoe vaak ze ook zélf de vergelijking maken met de oorlog daar. "Indien ook wij militaire steun van het Westen zouden krijgen, dan zouden we veel meer kans maken om die beestige dictatuur te verslaan", denkt tatoeagekunstenaar Aung.

De twee conflicten zijn moeilijk te vergelijken, maar er zijn ook gelijkenissen. Een volk dat naar de wapens grijpt omdat het brutaal wordt aangevallen. Een volk dat vecht tégen dictatuur en vóór democratie. En uiteraard is er diezelfde kwaadaardige invloed van Rusland. Er zijn trouwens bijna exact evenveel mensen in nood in beide landen, naar schatting 18 miljoen burgers.

Maar de Myanmarezen hebben wel een punt als ze opmerken dat de houding van de internationale gemeenschap totaal verschillend is. De militaire junta wordt misschien wel veroordeeld, er zijn wel internationale sancties, maar er is geen militaire steun van het Westen aan het verzet in Myanmar.

Ik probeer tijdens mijn babbels uit te leggen dat Oekraïne in onze achtertuin ligt, dat de regio al eeuwen een strategische rol speelt als buffer voor Rusland. Of dat de Oekraïeners met president Zelenski iemand hebben die een symbolisch gezicht is van de strijd, en dat zoiets helpt. 

De Myanmarezen hebben zo iemand niet. Aung San Suu Kyi had die rol kunnen spelen, maar ze is door de junta veroordeeld tot 33 jaar cel én ze heeft veel van haar pluimen verloren door haar dubieuze houding tegenover de Rohingya-genocide. Zeker nadat ze de junta voor het Internationaal Strafhof van Den Haag nog leek te verdedigen ook.

Maar mijn woorden lijken weinig indruk te maken. "Soms ben ik woedend en triest tegelijk", geeft verzetsstrijdster Wyne toe. "Ik reken al lang niet meer op de steun van andere landen, want dat bezorgt me alleen maar meer stress. Ik heb de voorbije jaren niets zien veranderen. Ik geloof echt dat we er zelf zullen voor moeten vechten als we onze democratie willen herstellen." 

Volgens Patrick Phongsathorn kan het Westen wel degelijk veel meer doen, al was het maar door de sancties doeltreffender te maken." De olie- en gasinkomsten zijn de grootste melkkoe van buitenlandse inkomsten die naar het Myanmarese leger stromen."

"De Verenigde Staten en de EU moeten daar echt nog beter naar kijken, hoe die kraan dichtgedraaid kan worden. Want als je die inkomstenkraan dichtdraait, elk jaar goed voor miljarden, dan zou je het leger kunnen uithongeren. En het is dat geld dat het aanhoudende conflict echt aanwakkert."

Dat de internationale gemeenschap zich grotendeels afzijdig houdt in dit conflict, is ook deels te verklaren vanuit de verwachting dat de militaire junta voldoende terrein zal behouden en de macht zal blijven uitoefenen. Toch blijkt het militaire regime kwetsbaarder dan gedacht, als je ziet hoe de rebellen aanzienlijk terrein veroveren en behouden.

"Maar zonder militaire steun voor de rebellen en zolang die zware luchtaanvallen van het regeringsleger aanhouden, dreigt deze burgeroorlog nog lang aan te slepen", gelooft de overgelopen officier Htet. "En zolang de rest van de wereld de ogen blijft sluiten voor wat hier gebeurt, zal de menselijke tol natuurlijk alleen maar groter worden."