Dag van de Mantelzorg: "Wie zorgt voor psychisch kwetsbaren, krijgt te weinig erkenning"  

Vlaanderen telt meer dan 600.000 mantelzorgers, dat zijn mensen die voor naasten zorgen die ziek zijn of hulp nodig hebben. Toch wordt er volgens vzw Similes een belangrijke groep uit het oog verloren: mensen die zorgen voor een naaste met een psychische kwetsbaarheid. 

Marianne is een van hen, ze zorgt al 35 jaar voor haar man, die een zware psychische ziekte heeft. Ze gaf haar job op, omdat haar man een hele dag ondersteuning nodig heeft. "Van het opstaan tot het slapengaan", getuigt Marianne in "De ochtend" op Radio 1. "Ik moet hem elke dag zeggen wanneer hij wat moet doen."

Een verhaal dat Veerle Aendekerk, directeur van vzw Similes, een organisatie die de naasten van psychisch kwestbare mensen ondersteunt, bekend in de oren klinkt. 

Heel wat mensen die zorgen voor een naaste met een psychische kwetsbaarheid voelen zich niet gezien of gehoord als mantelzorgers. "Bij lichamelijke problemen is de zorgnood heel zichtbaar. De persoon die dan geholpen wordt gaat makkelijker hulp aanvaarden en erkennen", aldus Aendekerk. 

"Psychisch lijden is letterlijk en figuurlijk "minder leesbaar", ook voor de persoon die de problemen zelf ondervindt: die kan minder makkelijk zijn hulpvraag formuleren of hulp aanvaarden. Dat maakt het vaak moeilijk de helpende persoon als mantelzorger te identificeren."

Vanaf wanneer ben je dan een mantelzorger? "Als je iemand bent die de zorgen overneemt van iemand die zijn of haar dagelijkse leven niet georganiseerd krijgt. Dat kan gaan over werken, maar ook over zorgen voor de kinderen", legt Aendekerk uit.

"En dat zijn er heel wat in België, als je weet dat een op vier mensen in de loop van hun leven een ernstig psychisch probleem krijgen. Dat wil zeggen dat er ook heel wat naasten zorgen voor hen."

Volgens de Similes-directeur hebben pyschologen, artsen of psychiaters vaak de gewoonte om met de persoon zélf aan de slag te gaan, en niet om de omgeving erbij te betrekken. "Ook dat is anders bij lichamelijke aandoeningen. Ik denk dat het voor veel mensen wel herkenbaar is: als je voor een belangrijke diagnose staat, dan stelt de arts vaak voor om iemand mee te brengen. Met psychische problemen is dat niet zo, al heeft dat ook een deel te maken met het beroepsgeheim."

"Wij noemen dat de familiereflex: het is erg belangrijk zich telkens af te vragen wie het zorgend netwerk is, of hoe ze een zorgend netwerk rond een persoon kunnen uitbouwen. Door ze erbij te betrekken, is het ook een vrije keuze voor de mantelzorger."

Erkenning en ondersteuning om mantelzorg mogelijk te maken zijn belangrijk, ook voor Marianne. Een tijd lang kreeg ze een premie, maar sinds kort ze heeft daar geen recht meer op, want volgens nieuwe screenings is haar man niet meer "zwaar hulpbehoevend". 

"Om te meten of iemand beroep kan doen op een financiële tegemoetkoming, gaat men gebruik maken van checklists", weet Aendekerk. "Die gaan vaak over fysische beperkingen, jezelf aankleden of boodschappen doen bijvoorbeeld. Maar de nood om structuur te geven aan het leven en een veilige omgeving te creëren voor jezelf, is een stuk moeilijker om te meten."

Volgens Aendekerk is er wel een groeiende aandacht voor, "maar het zit nog niet ingebakken in het systeem." "We willen dat het beleid meer rekening houdt met zowel de lichamelijke als geestelijke effecten van gezondheidszorg, inclusief de familiereflex. Dat geldt niet alleen voor de mantelzorg, maar ook voor verzekeringspremies en dergelijke."