Bijles in de lift: 4 op de 10 middelbare scholieren hebben er al gebruik van gemaakt, blijkt uit steekproef 

Vier op de tien leerlingen uit de tweede en derde graad aso en tso, die meededen aan een steekproef van de KU Leuven, antwoordden dat ze ooit betaalde bijles volgden. Het zijn de eerste voorlopige resultaten van een bevraging onder leiding van onderwijseconoom Kristof De Witte. Hoewel het om een steekproef gaat, is dit wel het eerste onderzoek ooit naar betaalde bijlessen in Vlaanderen. Zestien procent volgde bijles op het ogenblik van de bevraging zelf. "Dit bewijst dat een aanzienlijke groep op zoek gaat naar remediëring buiten de school om."

De Witte bevroeg samen met een aantal master- en doctoraatsstudenten het voorbije semester een duizendtal leerlingen in de klas uit een tiental Vlaamse scholen. "Hoewel onze steekproef niet honderd procent representatief is, zijn de cijfers wel een belangrijke eerste indicatie. En we zien dat ze in lijn liggen met ander internationaal onderzoek", aldus De Witte. 

Een B- of C-attest vermijden, blijkt bij de bevraagde leerlingen de belangrijkste reden om bijles te volgen. Een ander deel wil zich voorbereiden op het hoger onderwijs. Leerlingen nemen bijvoorbeeld extra lessen om te slagen voor het toelatingsexamen geneeskunde. "Ouders merken dat een extra duwtje in de rug een verschil kan maken."

Maar nemen kinderen ook méér bijles dan vroeger? Onderzoek naar de evolutie in Vlaanderen is er niet, maar pedagoog Pedro De Bruyckere vermoedt wel dat er een stijging is. "In internationaal onderzoek zien we dat de toename al langer bezig is, maar tijdens de coronacrisis in een stroomversnelling kwam. Het lerarentekort creëert mogelijk een nieuwe voedingsbodem. Bij gebrek aan leerkracht voor de klas willen ouders de achterstand privé laten wegwerken."

"En we merken dat ouders meer (na)schoolse taken willen uitbesteden. Ze willen zelf meer qualitytime of voelen zich niet bekwaam om zelf extra uitleg te geven", voegt De Witte toe. De helft van de leerlingen uit de steekproef geeft aan dat ze zelf een lesgever vonden. Eén op de vijf zegt bijles te volgen via een bijlesbedrijf. 

Die privébijlesbedrijven zijn de afgelopen paar jaar sterk gegroeid. En ook dit schooljaar zien ze 10 tot 25 procent meer aanvragen. Zo blijkt uit een kleine rondvraag van onze redactie bij vier grote bijlesbedrijven. "We hebben bepaalde periodes de rem moeten zetten op het aantal nieuwe leerlingen", klinkt het bij Bijleshuis. 

"Maar de vraag naar bijlessen is er altijd al geweest. Ze gebeurden vroeger gewoon meer in het zwart", nuanceert Toon Mertens van Bijlesbureau. "Door de bijlesbedrijven is er meer controle op de kwaliteit van de lesgevers", vindt hij. 

Al laat ook het lerarentekort zich voelen bij de bijlesbureaus. "Ik kreeg al een tiental aanvragen binnen van scholen om een lesgever te voorzien voor één van hun openstaande vacatures", zegt Jan Kunnen van Solutio. "Maar ik ben daar niet op ingegaan, want dat is uiteraard geen duurzame oplossing."

Ook Bijleshuis kreeg al die vraag. "We kunnen hen daar niet mee helpen aangezien bijna al onze docenten bijles geven als extraatje naast hun voltijdse job of studie overdag", aldus Beau Vandenbroucke. "We kunnen wel huiswerkklasjes na schooltijd organiseren. Zo komt er voor de schoolleerkrachten extra tijd vrij om voor de klas te staan."

Bij de bijlesbedrijven betaal je gemiddeld tussen dertig en veertig euro per uur, zo vinden we terug op de verschillende sites. De tarieven variëren vooral naargelang het aantal gekozen uren en vaak moet je nog extra inschrijvings- en verplaatsingskosten betalen. Opvallend, bij sommige bijlesbureaus houden de lesgevers daar zelf maar de helft van over. "Ouders die via via zelf een lesgever hebben gevonden, betalen eerder in de 20 euro per uur", vertelt De Witte. 

Maar niet iedereen kan die bedragen betalen. "De privatisering van bijlessen zorgt onvermijdelijk voor meer ongelijkheid", stelt hoogleraar onderwijs en samenleving aan de KU Leuven Ides Nicaise. "Want onderwijs wordt zo afhankelijk van de koopkracht en connecties van de ouders." 

Iets wat we volgens hem niet kunnen toelaten. "Onderwijs is een grondrecht dat de overheid moet garanderen binnen het gewone schoolsysteem. Scholen krijgen extra subsidies en lestijden voor leerlingen die het wat moeilijker hebben. Die zouden normaal moeten volstaan. Maar het gevaar dreigt nu dat ze deze moeilijkere taken van zich gaan afschuiven."

"Sommige scholen raden ouders aan om zelf privé bijles te zoeken. Daarmee geven ze een stukje verantwoordelijkheid op", vult De Bruyckere aan. "Het is moeilijk om te zeggen dat ze dat niet mogen doen als het water al tot boven de lippen staat. In heel wat scholen moeten zorgleerkrachten lesgeven om de boel draaiende te houden." 

Drie van de vier bijlesbedrijven die we contacteerden, zeggen wel dat ze lagere prijzen aanbieden voor ouders die het minder breed hebben. Daarvoor werken ze samen met sociale organisaties, OCMW's en de scholen zelf.

Verschillende gemeenten hebben ook zelf leerbuddy’s die kwetsbare leerlingen ondersteunen bij hun huiswerk of helpen om hun taalvaardigheid te verbeteren. En sinds de coronacrisis zijn er ook nog de zomerscholen die gratis georganiseerd worden door de lokale besturen.

"Maar daarmee gaan we geen grote leerachterstanden remediëren", nuanceert Nicaise. "Bovendien blijft het een minderheid van de leerlingen die deelneemt aan zo’n zomerschool. En ouders blijven afhankelijk van het lokale aanbod. Er is geen garantie." 

In de steekproef van De Witte geeft de helft van de bevraagde leerlingen aan dat hun bijlesgever ervaring heeft als leerkracht in het reguliere onderwijs. "Er zijn veel mensen die graag met jongeren werken, maar in de klas minder goed hun draai vinden", zegt De Witte. "Sommigen zeggen meer voldoening te halen uit de privélessen omdat het reguliere onderwijs individuele opvolging praktisch onmogelijk maakt."

De rondvraag bij de bijlesbedrijven leert ons dat er daar eerder een minderheid van de lesgevers een lerarendiploma bezit. "Zij doen wel relevante ervaring op om eventueel later door te stromen naar de klas", vindt Beau Vandenbroucke van Bijleshuis.

Vooraf doen de vier bedrijven wel een (korte) screening van hun lesgevers, zo vertellen ze. "Er zijn ook kandidaten die een lerarenopleiding hebben gevolgd, maar toch niet slagen voor onze testen", vertelt Ron Kelijman van My Sherpa. "Het is bijvoorbeeld al gebeurd dat een leerkracht Frans prima theorie kan uitleggen, maar tekortschiet in spreekvaardigheid."

Al bestaan er ook verschillende (internationale) platformen die enkel de lesgever met de student matchen, zonder dat er eerst een kwaliteitscontrole is. Enkel de reviews geven je dan een idee. 

"Eigenlijk hebben we totaal geen zicht op de kwaliteit van de private bijlessen", reageert De Bruyckere. "Ik ben ervan overtuigd dat heel wat organisaties het goed voorhebben. Maar als ouder is het erg moeilijk om zicht te krijgen op wie het goed meent en wie de beunhazen zijn."

Nicaise gaat nog een stapje verder en wil dat de overheid tussenkomt. "Net zoals leerkrachten een lerarendiploma moeten voorleggen, zou de overheid de bijlesbedrijven zelf moeten selecteren. Zodat er een kwaliteitsgarantie is en een verdere commercialisering teruggedrongen wordt." 

De Witte geeft tot slot nog een tip mee aan ouders. "Probeer altijd eerst op zoek te gaan via de school zelf. Leerkrachten spijkeren met veel enthousiasme hun leerlingen bij, wat eigenlijk gratis bijles is. En zo ben je zeker dat de bijles op het juiste ritme gegeven wordt met de juiste leerplandoelen."