Chinese president Xi over spanningen met Amerikanen: "De wereld heeft nood aan een stabiele relatie tussen China en de VS"

Antony Blinken heeft een tweedaags bezoek gebracht aan China. Gisteren had hij onder meer een gesprek met de Chinese minister van Buitenlandse Zaken Qin Gang. Het was een "eerlijk en constructief" gesprek, zei Blinken achteraf. Hij zat ook al samen met de Chinese topdiplomaat Wang Yi.

Vandaag mocht hij een trapje hoger op de diplomatieke ladder. Het werd weliswaar verwacht, maar was niet officieel gepland en werd uiteindelijk pas een uur op voorhand bevestigd: op zijn tweede dag in China is er dan toch een gesprek gekomen met de Chinese president Xi Jinping. Blinken werd rond 10.30 uur Belgische tijd door Xi ontvangen in de Grote Hal van het Volk aan het Plein van de Hemelse Vrede. Daarna gingen beide delegaties rond de tafel zitten.

Blinkens bezoek aan China is het eerste van een Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken in vijf jaar tijd. Blinken is in China om de relaties recht te trekken en de onderlinge communicatie te herstellen na een periode van oplopende spanning tussen de twee landen.

Aanvankelijk stond zijn bezoek in februari gepland, maar na het incident met de zogenoemde "spionageballon" die boven de VS vloog, werd het bezoek uitgesteld. Het incident zette de relaties tussen China en de VS verder onder druk. En er was al redelijk veel wantrouwen tussen beide.

Dat is onder meer een gevolg van het presidentschap van Donald Trump (2017-2021), die het handelsbeleid tegenover China scherper stelde. Maar ook zijn opvolger Joe Biden houdt die lijn aan, met steeds meer sancties tegen Chinese bedrijven. Dat allemaal tegen de achtergrond van een strijd om de grootste economische macht ter wereld te zijn.

Maar er zijn ook geopolitieke spanningen. Ook de Taiwan-politiek van de VS leidde tot Chinees gemor. Blinken moet in China onder meer de onvrede over het bezoek van Nancy Pelosi aan Taiwan en de snelle tussenstop van de Taiwanese presidente in de VS wegmasseren. Taiwan is maar één aspect van een grotere geopolitieke strijd in de Aziatisch-Pacifische regio. En dan is er uiteraard nog de oorlog in Oekraïne, waarin China vooral Rusland lijkt te steunen.

Beide landen zijn het erover eens dat hun onderlinge relatie op het laagste punt staat sinds ze diplomatieke betrekkingen onderhouden. Xi liet bij het begin van de ontmoeting weten dat hij hoopt dat Blinkens bezoek positieve effecten zal hebben op de stabilisering van die relatie.

"De wereld heeft nood aan een stabiele relatie tussen China en de VS", vindt Xi. "Ik hoop op een gezonde en standvastige relatie." De Chinese president gelooft naar eigen zeggen dat zijn land en de VS de knelpunten die er zijn, kunnen overwinnen "en de juiste manier kunnen vinden om met elkaar overeen te komen".

Xi riep de VS op om zich "rationeel en pragmatisch" op te stellen en met China "in dezelfde richting" samen te werken. "We moeten samen onze verantwoordelijkheid nemen voor de geschiedenis, voor de mensen en de wereld", was zijn boodschap aan de Amerikaanse regering.

De Verenigde Staten zijn het daarmee eens, zo liet Blinken aan Xi verstaan. "President Biden is van mening dat de VS en China de verplichting hebben om onze relatie te verbeteren. De VS gaat het engagement aan om dat ook te doen", zei Blinken. "Direct engagement en onafgebroken communicatie op hoog niveau zijn de beste manier om onze verschillen aan te pakken en ervoor te zorgen dat concurrentie niet tot conflict leidt."

"Geen van beide zou de andere moeten proberen te vormen naar zijn eigen wil", zei Xi de VS nog de wacht aan. Volgens Xi "respecteert China de belangen van de VS" en is het er niet op uit "om de VS uit te dagen of te verdringen". Volgens Blinken is de VS er ook niet op uit om de Chinese economische ontwikkeling de te doen afremmen, zoals China meent.

Blinken van zijn kant riep China op om samen met andere landen een "constructieve rol" op te nemen in de oorlog in Oekraïne, om aan vrede te werken. Achteraf zei hij ook dat China de garantie heeft gegeven dat het geen wapens aan Rusland zal leveren. Blinken wees ook op China's invloed op Noord-Korea om het buurland te overtuigen om te stoppen met zijn kernwapenprogramma.

Volgens Xi is er tijdens het bezoek van Blinken aan zijn land vooruitgang geboekt "op enkele specifieke punten", zonder daar meer details over te geven. Blinken noemde de gesprekken die hij de voorbije dagen had "openhartig en constructief".

Bij de Amerikaanse delegatie was de hoop op een grote doorbraak in enkele heikele dossiers bij aanvang van dit bezoek echter heel klein. "We hebben geen illusies over de uitdagingen om deze relatie te beheren. Er zijn veel knelpunten", zei Blinken aan het einde van zijn bezoek. Dat de communicatie tussen de twee landen hierna beter zou verlopen, ook op militair niveau, zouden de Amerikanen al een goede start vinden.

Blinken benadrukte ook dat de VS niet van plan is om zich los te koppelen van China, maar wel zal doorgaan met het wegnemen van de risico's voor de eigen economie en veiligheid, "derisking in plaats van decoupling", bijvoorbeeld door het ontwikkelen van eigen technologie zodat Chinese technologie niet in de VS tegen de VS gebruikt zou worden.

Blinkens bezoek aan China zou ook moeten leiden tot een top tussen de presidenten Biden en Xi. De twee nemen in de herfst aan een aantal internationale bijeenkomsten deel en zouden elkaar daar dus "onder vier ogen" kunnen spreken.