Het Antwerps parket merkt op hoeveel mensen tegenwoordig in aanraking komen met zogenaamde romance scams. Daarbij misbruiken cybercriminelen de zoektocht naar liefde om slachtoffers op te lichten. "In een van de dossiers gaf een vrouw 120.000 euro weg", zegt onderzoekster en substituut-procureur des Konings Catherine Van de Heyning.
Antwerps parket waarschuwt voor oplichting door cybercasanova's: "In een van de dossiers gaf een vrouw 120.000 euro weg"
Romance scams of oplichting via dating is terug van nooit echt weggeweest. Daarvoor waarschuwt het Antwerps parket in de VRT podcast "Het uur van de waarheid".
"Het gaat in veel gevallen om georganiseerde criminaliteit", zegt substituut-procureur des Konings Catherine Van de Heyning van het parket Antwerpen. "Criminelen proberen het vertrouwen van mensen te winnen om hen vervolgens veel geld te laten overschrijven."
Liefde is blind
Zo'n vorm van oplichting is natuurlijk niet nieuw. Profielen van knappe buitenlandse vrouwen of mannen die spontaan slachtoffers op allerhande datingsites aanspreken, zijn een bekend fenomeen. Maar door nieuwe, snellere datingtoepassingen zoals Tinder of Facebook Dating, is de "markt" voor criminelen natuurlijk wel gevoelig uitgebreid.
Echt cijfermateriaal over Vlaanderen of België ontbreekt, maar het komt vaak voor, zegt Van de Heyning. Het meeste onderzoek is voorlopig nog op de VS gebaseerd. "Een schatting is dat in 2019 mensen zo'n half miljoen dollar waren kwijtgeraakt aan datingscams. Vorig jaar werd dat al berekend op 1,3 miljard dollar, een enorme versnelling", zegt ze. Die toename zou mogelijk deels door de coronapandemie komen. "Mensen zaten vaker thuis en gingen online op zoek naar de liefde."
"Een dossier in eigen land waar ik aan denk, is een oudere vrouw van wie de partner overleden was. Op een dating app had ze een zogezegde militair of zakenman in het buitenland leren kennen. Door de afstand hebben ze nooit echt kunnen afspreken, maar hij begon haar wel geld te vragen. Uiteindelijk heeft ze in totaal 120.000 euro overgeschreven. Toen haar kinderen daarachter kwamen en haar lieten stoppen, is ze niet lang daarna weer begonnen. Je ziet hoe blind de liefde kan zijn."
Lovebombing
Van de Heyning beschrijft hoe ze alle truken uit het boek ondertussen wel kent. "Veel oplichters doen aan crimescripting. Ze volgen een soort draaiboek met geloofwaardige scenario's. Je kan online, vaak op het darkweb, zelfs opleidingen volgen in romance scams. Op het internet helpen oplichters elkaar ook met tips als ze even vastzitten. Daardoor zien we vaak dezelfde situaties terugkomen."
Volgens Van de Heyning kan iedereen slachtoffer worden van zulke cyberromeo's, ook jongeren. Al zijn het toch vooral ouderen die een doelwit zijn van romance scams. "Omdat zij vaak niet meteen doorhebben dat de persoon waarmee ze praten niet echt bestaat en ze door hun leeftijd ook al wat meer geld opzij hebben kunnen zetten. Sommige ouderen zijn daarnaast eerder sociaal geïsoleerd waardoor hulp te laat kan komen."
Liefde is een sterke emotie. We raken er door verblind. In de geschiedenis zijn er al steden voor platgebrand
Catherine Van de Heyning, substituut-procureur des Konings parket Antwerpen
Wanneer zo'n cyberromeo's iemand op het oog hebben, beginnen ze vaak redelijk snel met love bombing. Op korte tijd overladen ze iemand met lieve en overdreven romantische berichten om die persoon voor zich te winnen. "Liefde is dan ook een sterke emotie", zegt Van de Heyning. "In de geschiedenis zijn er al steden voor platgebrand."
Er zijn ook nieuwe trends. "We zien dat slachtoffers steeds vaker worden gevraagd om geld door te sluizen. Eerst wordt dan het vertrouwen gewonnen en dan wordt gevraagd om bijvoorbeeld geld door te storten of om te zetten in bitcoins. Bijvoorbeeld met als smoes dat het om geld gaat uit een erfenis die ergens vaststaat. En dat houdt risico's in. Want zo worden slachtoffers mogelijk plots mededaders. Heel pijnlijk."
Gedeelde verantwoordelijkheid en nieuwe technologie
Voor politie en gerecht zijn de verleiders moeilijk te vatten. "Het gaat heel vaak om buitenlandse groepen waar we niet meteen bij kunnen", erkent Van de Heyning. "Over het algemeen is er eigenlijk veel meer controle nodig. Een deel van de verantwoordelijkheid ligt ook bij de datingapps zelf. Sommigen zetten nu gelukkig al in op het filteren van valse profielen. Ze geven al meer informatie aan gebruikers."
En nieuwe technologieën gaan de scams in de toekomst alleen nog maar realistischer maken. "We kunnen stemmen klonen, of nieuwe stemmen maken, er is deepfake technologie, er zijn betere vertaalwebsites, enzovoort. Het is allemaal zo goedkoop en gemakkelijk te gebruiken. Zorg er dus voor dat je iemand altijd ook fysiek kan ontmoeten als je toch overweegt om geld over te schrijven", aldus Van de Heyning. "Als dat niet lukt, is dat al een teken aan de wand."
Vier manieren om romance scams te vermijden
Zorg altijd dat je iemand toch ten minste ook eens fysiek kan zien.
Schrijf zeker geen geld over naar iemand die je nog nooit in het echt zag.
Uit een profiel kan je vaak al afleiden wat de bedoeling ervan is. Zeker love bombing, het razendsnel overgaan tot veel lieve en romantische berichten, is te wantrouwen.
Zoek ook eens op of de persoon voor de rest nog aanwezig is op het internet. Zit hij of zij nog op andere platformen, is het profiel wel echt?
