Nieuw Europees drugrapport is duidelijk: drugs zitten overal en iedereen kan ermee te maken krijgen

Het Europese rapport maakt heel duidelijk dat drugs een ingebakken deel van de maatschappij zijn geworden, met alle risico's en problemen van dien. Dat is tijdens corona niet verminderd, integendeel. Het gebruik stijgt, alle drugs blijven makkelijk verkrijgbaar, ze circuleren zonder moeite. Er komen bovendien volop nieuwe drugs bij, vooral synthetische. Het Europese agentschap kan dus niet anders dan wijzen op de risico's voor gezondheid en de nood om de schade te beperken.

"Uiteraard zijn er veel gezondheidsrisico's", zegt Lies Gremeaux, drugsexpert van Sciensano die voor ons land meewerkte aan het rapport. "Tegelijk zien we heel veel verschillen in gebruikers, middelen en toepassingen. Het zit op zoveel manieren in ons leven verweven. Het wordt hoog tijd dat we daar echt naar kijken. Illegale drugs zijn diep doorgedrongen in onze samenleving. Drugs gebruiken is in heel verschillende milieus een deel van de levensstijl geworden."

Bewustwording, daar gaat het om in het rapport. Een oproep om ons te realiseren dat het voor onze neus ligt en dat we moeten nadenken hoe we ermee omgaan. "Het jaren '90 beeld van een marginaal mannetje met een spuit op straat is echt achterhaald", zegt Gremeaux. "De situatie is veel complexer."

Dat jongeren experimenteren met drugs, is een bijna traditioneel gegeven en dat blijft zo. "Al gaat cannabisgebruik bij middelbare schoolgangers serieus achteruit. Dat zagen we in een rapport van de VAD over de periode 2021-2022. Misschien had de coronaperiode daarmee te maken. Maar er is ook een grote groep 30-ers en 40-ers voor wie druggebruik een deel van hun leven is geworden", legt ze uit. "En hun gebruikspatroon geeft hen niet altijd een alarmsignaal."

"Drugs worden bovendien echt niet alleen in het uitgaansleven gebruikt", stelt Lies Gremeaux. "Uiteraard zijn daar veel middelen in omloop, maar het is een en-en-verhaal. Mensen gebruiken thuis. Het is vaak een onderdeel van samen zijn, van coping, zoeken naar manieren om met de realiteit om te gaan die niet zwart-wit is. Op die sociale context moeten wij ook inzetten."

Alle stimulerende drugs zitten in de lift: amfetamines, MDMA, allerlei synthetische drugs. Cannabis is een blijver: 8 procent van de volwassen Europese bevolking gebruikt het wel eens. En ook cocaïne blijkt een bijzonder populaire drug. De cijfers slaan records in heel Europa, ook bij ons.

België had de grootste vangsten cocaïne, 92 ton vorig jaar. Maar volgens Gremeaux kan je dat ook mogelijk toewijzen aan een berekend verlies in het zakelijk model van de drugbusiness. "Het onderzoek van afvalwater eind vorig jaar leerde ons al hoe groot dat gebruik is, zeker in België. Maar ook al onze bevragingen bevestigen die trend. Zo zien we dat meer gebruikers behandelingen vragen voor problematisch cocaïnegebruik."

Uit de vele enquêtes die Sciensano bij gebruikers voert, blijkt bovendien hoe makkelijk drugs verkrijgbaar zijn. "Mensen vertellen dat ze hun spul halen bij een dealer of krijgen in hun sociale kringen. Moeiteloos, snel, overal. Het is een gigantische business."

Daarnaast duikt een nieuwe trend op: het mixen van substanties. Dat is problematisch omdat je niet weet wat je koopt. Je weet niet wat er in je pillen of je poeder zit en dus ook niet wat dat met jouw lichaam doet. Ook cannabis heeft nu een synthetische variant die in veel landen vermengd wordt met de natuurlijke. 

"Dat valt bij ons gelukkig mee", nuanceert Gremeaux. "Voorlopig hebben wij nog maar weinig meldingen over cannabis waar synthetische producten op gespoten zijn, maar de ontwikkelingen in andere landen wijzen ons erop waakzaam te zijn." In een land als bijvoorbeeld Hongarije is het anders. Daar varieert de zuiverheid van de producten al meer en dat beïnvloedt ook de keuze van de gebruikers meer om op zoek te gaan naar alternatieve substanties.

Ook lachgas, distikstofmonoxide, blijkt Europees in de lift te zitten. Bij ons is het al een aantal jaren in zwang. Vooral hele jonge mensen gebruiken het graag: het is heel makkelijk verkrijgbaar, niet verboden, niet duur, het is een korte roes.

Het kreeg een slechte naam omdat er zoveel overlast is voor de omgeving: lawaai, de capsules lagen op straat, ballonnen slingeren rond, gebruikers kregen wel eens brandwonden. Maar nu blijkt eens te meer uit het rapport dat lachgas wel degelijk een grotere schadelijke werking kan hebben. "Vooral omdat er vaker met gasflessen en ballonnen gewerkt wordt. Je kunt makkelijker de ene ballon na de andere nemen. Uit studies blijkt nu dat een grote hoeveelheid gebruiken in een korte tijd je zenuwstelsel kan aantasten", waarschuwt Lies Gremeaux.