Elke week komen er gemiddeld 22 meldingen van geweld bij ouderen binnen in Vlaanderen. Volgens het Vlaams Ondersteuningscentrum Ouderenmis(be)handeling ligt het effectieve aantal wellicht hoger, maar durven ouderen niet aan de alarmbel te trekken. "Het is vooral belangrijk dat er niet over slachtoffer en dader wordt gesproken, het is ingewikkelder dan dat", nuanceert huisarts Linde Tilley.
Wekelijks 22 meldingen van ouderenmis(be)handeling: "Nog maar topje van ijsberg"
Stien Schoofs
Gepubliceerd:
Wil je praten of heb je vragen? Dan kun je contact opnemen met de hulplijn 1712, die is gratis en anoniem. 1712 is er voor slachtoffers, plegers en omstaanders of getuigen van geweld en misbruik. 1712 kun je elke werkdag telefonisch, via e-mail of chat bereiken. Meer info op 1712.be . Wie met vragen zit over zelfdoding kan terecht op de Zelfmoordlijn, op het gratis nummer 1813, of op zelfmoordlijn1813.be.
In Vlaanderen werden vorig jaar 1.122 situaties van ouderenmis(be)handeling geregistreerd door Vlaams Ondersteuningscentrum Ouderenmis(be)handeling (VLOCO), de Centra algemeen welzijnsnetwerk (CAW’s) en hulplijn 1712. Het gaat dan over geweld bij ouderen vanaf 60 jaar door personen die ze goed kennen en die ze vertrouwen: hun partner, kinderen, kleinkinderen of een professional.
Overbelaste (mantel)zorgers
In 66 procent van de gemelde situaties werd het geweld gepleegd door mensen uit de zeer directe omgeving, zoals de partner of (schoon)kinderen. "Meestal gaat het over overbelaste zorgverleners die de zorg niet meer aankunnen, maar ook mensen die worstelen met eigen problemen", zegt Lily De Clercq van VLOCO. Vaak heeft de pleger zelf hulp nodig, maar durft hij of zij er ook niet voor uitkomen, wat zorgt voor een vicieuze cirkel.
We zien vaak dat de mantelzorger overbelast wordt en dat de zorg daardoor ontoereikend wordt
Huisarts Linde Tilley
Huisarts Linde Tilley heeft zelf al ouderen over de vloer gehad in haar groepspraktijk in Gent die in aanraking kwamen met oudermis(be)handeling. "Vaak vertellen ze er niet zelf over, maar zie je het omdat ze hoofdpijn of maagpijn hebben of heel slecht slapen. We proberen dan voorzichtig te polsen naar de problemen."
De arts benadrukt dat het vaak een samenloop is van de situatie van de oudere, de situatie van de zorgverlener en de contextfactoren. "We zien vaak dat de mantelzorger overbelast wordt en dat de zorg daardoor ontoereikend wordt. In het begin van het zorgtraject loopt dat vaak goed, maar naarmate de zorg toeneemt, kan het te veel worden."
Afsnauwen, kleineren en dreigen
Hoe uit die mis(be)handeling zich dan? "Dat is heel verschillend, maar meestal gaat het niet om intentioneel gedrag. Onlangs vertelde een oudere vrouw dat haar zoon voor haar boodschappen doet. Toen hij niet alles had meegebracht en de vrouw hem daarop wees, begon de zoon haar uit te schelden en te dreigen dat hij niet meer zou langskomen. Meestal gaat het over zo’n afsnauwen of psychische misbehandelingen."
Fysiek geweld komt zeker ook voor, maar dat ziet Tilley minder. "We moeten zelden iemand uit zijn situatie halen. Meestal ben ik huisarts van het hele gezin, dus merk ik al snel dat er langs meerdere kanten spanningen zijn. Als we zien dat de interactie tussen mantelzorger en oudere stroef verloopt, durven we ingrijpen."
Taboefactoren
Het is een onderbelicht onderwerp, omdat de ouderen er vaak niet voor durven uitkomen. "Ze zijn afhankelijk van de verzorger en kiezen er daarom soms voor om de situatie gewoon te ondergaan", zegt gerontoloog Els Messelis. "Slechts 1 op de 2 ouderen spreekt er met iemand over."
Volgens cijfers van de WHO kampt 1 op de 6 ouderen met een vorm van oudermishandeling. Ouderen geven het niet aan uit een soort van loyaliteit voor hun familie of zorgverlener
VLOCO
Op Internationale Dag tegen Oudersmis(be)handeling komen de verschillende organisaties daarom naar buiten met harde cijfers. "En die 22 meldingen per week zijn dan nog maar het topje van de ijsberg", waarschuwt VLOCO. "Volgens cijfers van de Wereldgezondheidsorganisatie kampt één op de zes ouderen met een vorm van oudermishandeling. Ouderen geven het niet aan uit een soort van loyaliteit voor hun familie of zorgverlener."
"Alleen door erover te praten, kan het worden opgelost", zegt VLOCO. Ze geven ook enkele tips mee. "Spreek vanuit je bezorgdheid, veroordeel niet, denk niet in termen van dader-slachtoffer en respecteer het tempo van de betrokkenen. Als je die tips in je achterhoofd houdt, gaat het gesprek ongetwijfeld makkelijker."
De situatie is vaak niet zo zwart-wit als dader-slachtoffer, merkt ook Tilley. "We focussen vooral op hoe we de relatie kunnen herstellen. Het is niet aan ons om te oordelen over of ze iets verkeerd doen, wij willen mogelijkheden vinden zodat ze het opnieuw juist kunnen doen."
Herkennen en bespreekbaar maken
Om het probleem aan te pakken, richt VLOCO zich op professionele zorg- en hulpverleners, zodat zij de signalen kunnen oppikken en ermee aan de slag kunnen. "Zij weten ook niet goed waar ze terechtkunnen. Ze kunnen ons contacteren voor meer bijstand of om een geval voor te leggen. Zo kunnen we tips geven."
Huisarts Tilley bekijkt vooral zaak per zaak om zo een oplossing te vinden. "Het is niet een one size fits all. Vaak gaat het om te veel werk en te weinig handen, waardoor het foutloopt. Daar proberen we in te zetten op extra handen, maar daar hebben we ook extra financiële ondersteuning nodig van de thuiszorg."
