De vijf boeken van de week: Oscar van den Boogaard en zijn vader prins Bernhard en een ode aan de Kempen

Oscar van den Boogaard windt er geen doekjes om: hij is de zoon van de Nederlandse prins Bernhard en voor de derde maal vormt dit de rode draad in zijn boeken. "In de naam van de zoon" (uitgeverij De Bezige Bij) is autobiografische non-fictie en gaat over zijn afwezige vader. 

Prins Bernhard, gehuwd met de Nederlandse koningin Juliana en de vader van koningin Beatrix, had heel wat buitenechtelijke kinderen. "Wat dat betreft beweeg ik me in een kudde van kinderen", vertelt Oscar Van den Boogaard op Radio 1.

"Met de pen op de keel", zo schreef hij "In de naam van de zoon".  "Ik wil mijn verhaal vertellen op een zo eerlijk mogelijke manier. Daar horen alle depressies, alle verlangens en alle pijn bij." Van den Boogaard schrijft over zijn kindertijd en zijn verre vader. "Dat iemand die afwezig is zoveel ruimte kan innemen en zo je gedachtes kan beheersen, dat heb ik gemerkt met deze afwezige vader." 

De bezoeken van Bernhard zorgden voor verwarring. "Ik werd meegetrokken in die waanvoorstelling dat mijn wettelijke vader mijn echte vader was en dat hij (Bernhard) een kameraad was van mijn wettelijke vader: de rollen waren omgedraaid." 

Van den Boogaard heeft het ook over zijn dominante moeder, volgens hem de oorzaak van een hoop ellende in zijn jeugd door haar dronkenschap en grensoverschrijdend gedrag. Maar tijdens het schrijven van het boek ontdekte hij: "Ze was de enige zichtbare ouder die ik had en die daardoor eigenlijk dominant was".

Schrijven hielp Van den Boogaard zich te verzoenen met zijn afwezige vader. "Het is magisch dat taal je kan helpen om thuis te komen. En ik ben thuisgekomen in mijn leven."

Als stadskind ging journalist Jan Hertoghs op bezoek bij zijn familie in Tielen, en daar werd hij verliefd op de streek. De Kempen waren voor hem een soort "buitenland in het binnenland". In “Alles voor de Kempen” (Uitgeverij TZARA) tracht Hertoghs de Kempen en de Kempenaren in woorden te vatten.  

“In de Kempen heeft men nog gewoonten die elders al lang uitgestorven zijn,” vertelt Hertoghs op Klara. “Kempenaren houden nog teerfeesten bijvoorbeeld, waar men in Antwerpen al in de jaren 60 mee is gestopt. Een teerfeest is een jaarlijkse fuif waarbij de spaarkas van een vereniging wordt opgebruikt. Op zo’n fuiven zie je hoe levendig de Kempen zijn: jongeren scanderen er de naam van hun dorp.”

Anderzijds hebben Kempenaars de reputatie terughoudende mensen te zijn. “Mijn grootvader en ik hebben eigenlijk nooit een gesprek gehad,” getuigt Hertoghs. “Hij heeft arm Vlaanderen meegemaakt. Hij groeide op in Tielen, destijds een schamel dorp met kleine huizen. Mensen stookten nog op turf, konden nog de pest of cholera krijgen. Al die verhalen vertelde hij niet aan zijn kinderen.”

Veel Kempenaren zijn bescheiden, volgens Hertoghs, en daardoor blijven hun verwezenlijkingen soms onder de radar. Het Atomium bijvoorbeeld is gebouwd door een Kempenaar, ingenieur Frans Cools uit Eindhout. “In een bestelwagen schroefde hij turnbanken vast, en daarmee bracht hij de arbeiders uit zijn streek dagelijks naar de werf in Brussel,” lacht Hertoghs. Cools construeerde ook de viaducten van Merksem en Vilvoorde en renoveerde de mijnen in Limburg en in de Borinage. Ook het "IJsboerke" bouwde zijn roomijsimperium uit vanuit Tielen. 

Van de autobiografische stripreeks "De Arabier van de toekomst"  zijn ondertussen 3 miljoen exemplaren verkocht. Nu is er het zesde en laatste deel waarin Sattouf terugkeert naar de jaren 1994-2011.

Sattouf is zoon van een Franse moeder en een Syrische vader. Tijdens zijn kinderjaren woont hij wisselend in Libië, Syrië en Frankrijk. Nergens lijkt hij er echt bij te horen. In Syrië vinden ze hem Frans, in Frankrijk Arabisch.

Het laatste deel speelt zich volledig af in Frankrijk en begint in 1994. Riad is op dat moment 16 jaar en woont met zijn broer bij zijn moeder in Rennes. Zijn vader is naar Syrië vertrokken en heeft zijn jongste zoon Fadi meegenomen, zonder toestemming van de moeder. De ontvoering tekent het leven van het gezin. De moeder is wanhopig en wordt depressief. Riad is grotendeels op zichzelf aangewezen om iets van zijn leven te maken. Het wordt een hobbelig maar strijdlustig parcours om zijn droom als stripauteur waar te maken.

Het boek eindigt in 2011 en ook deze keer zitten de politieke ontwikkelingen verweven in het verhaal, zoals de band tussen dictator Assad en president Chirac, de Arabische lente en het begin van de oorlog in Syrië.

Het verhaal leest als een coming of age: Sattoufs zelfvertrouwen zwalpt; hij evolueert naar zelfstandigheid en hunkert naar romantische liefde.  

Marjan Temmerman, VRT NWS-journalist en stripkenner, over het zesde deel van "De Arabier van de toekomst": "De cynische humor die de hele reeks kenmerkt wordt in dit laatste deel zachter en doorleefder. Dat past ook bij hoe de jonge Riad grip krijgt op zijn achtergrond en ontdekt dat het lijden van zijn ouders niet verpletterend hoeft te blijven. De stripreeks leest als een trein en je krijgt een heel persoonlijke beleving van hoe het is om op te groeien in of tussen twee werelden."

"De details" (uitgeverij De Bezige Bij) van de Zweedse auteur Ia Genberg (1967) kreeg in 2022 in haar thuisland de prijs van beste roman. De Zweedse bestseller kan je nu in het Nederlands  ontdekken.

Het vrouwelijke hoofdpersonage, geveld door koorts, ligt in bed en denkt terug aan vier mensen die ooit belangrijk waren, maar nu uit haar leven zijn verdwenen. Aan de hand van alledaagse gebeurtenissen beschrijft Genberg de vier complexe relaties.

Er was Johanna, met wie ze een stormachtige verhouding had en die een bekende tv-persoonlijkheid werd. Er was Niki, de vriendin die haar onderdak bood en de enige was die bleef geloven in haar schrijverscarrière, maar met de noorderzon verdween. Ook haar ex-minnaar Alejandro en de getraumatiseerde Brigitta passeren de revue. Genberg tekent al hun portretten aan de hand van onthullende details. 

Volgens Christophe Vekeman, in zijn recensie op Klara , blikt de ik-figuur behoorlijk genadeloos terug op de mensen die uit haar leven zijn verdwenen. "Ik weet niet of het boek autobiografisch is, maar de vertelster maakt in al haar kwetsbaarheid, met al haar intelligentie ook, in elk geval de indruk goudeerlijk te zijn, en spreekt tot je "van mens tot mens". Het 157 pagina's tellende boek ziet er volgens Vekeman bescheiden uit, maar is subtiel, geestig, stilistisch hoogstaand en verrassend: een juweeltje!. 

Dirk Achten, in het verleden politiek journalist bij De Standaard, kabinetschef van Karel De Gucht, chef van de Belgische diplomatie en ambassadeur in Nederland, pluist in "Ligt het aan ons?" (uitgeverij Manteau) de verschillen in cultuur en bestuur uit met buurland Nederland. 

Als ambassadeur ontdekt Achten al heel snel dat zijn beeld van Nederland niet klopt met de werkelijkheid, evenmin als het zelfbeeld van de Nederlanders. Dat was een beetje een schok, vertelt hij op Radio 1. 

Nederlanders vinden zichzelf open, tolerant en transparant en de minister-president Rutte herhaalt dat ze “een gaaf land” zijn. "Als je dit positief zelfbeeld in je hoofd hebt, dan conditioneert dit je blik op je land". Onder meer de toeslagenaffaire en de schadelijke gasboringen in Groningen zorgen ervoor dat er nu deuken in dat zelfbeeld komen, met een vertrouwensbreuk in het politieke systeem en een ernstig identiteitsprobleem tot gevolg. "In België is het zelfbeeld dusdanig dat we al heel snel toegeven dat het verkeerd loopt en we sneller corrigeren en bijsturen", licht Achten toe. 

In het Nederlandse poldermodel staat overleg centraal. Achten: "Polderen betekent zeer langdurig met elkaar praten - we doen alles met z’n allen. Duurt ontzettend lang en is niet altijd zo open als je denkt. Soms ligt de uitkomst al vast". Door dat praten en iedereen zijn zeg te laten doen, kan niemand achteraf zeggen dat hij of zij het er niet mee eens is. Zo worden beslissingen in marmer gebeiteld en kan er niet meer worden afgeweken." 

Dat is ook een verklaring waarom er in Nederland minder wordt gestaakt: staking wordt gezien als een mislukking van dat overleg. "Dat langetermijndenken zorgt bij voorbeeld voor goed onderhouden wegen, maar een onverwachte gebeurtenis - zoals de coronapandemie - veroorzaakt nervositeit want dat stond niet in de planning. In België werd er tijdens de lockdown sneller geschakeld en verliep de vaccinatie veel sneller." Volgens Achten is het ene model niet beter dan het andere, maar kunnen we van elkaar leren.