Waarom is een wet op artificiële intelligentie nodig? Vier vragen over de nieuwe Europese AI-regelgeving

Op korte tijd zijn AI-toepassingen niet meer weg te denken uit het alledaagse leven. Van kinderen die hun huiswerk stiekem door ChatGPT laten schrijven tot inspiratieloze koppels die de uitnodiging voor hun trouw door een computerprogramma laten maken. Als paddenstoelen schoten nieuwe toepassingen, verbeterde chatbots tot zelfs automatische videomakers het afgelopen jaar uit de grond. Beleidsmakers konden het innovatieve tempo uit de sector nauwelijks volgen.

Vandaag stemt het Europees Parlement in Straatsburg dan toch voor een eerste poging tot regelgeving. De Artificial Intelligence Act moet de risico's van AI beperken en tegelijkertijd het innovatieve karakter ervan stimuleren. Ten vroegste volgende lente kan de wetgeving van kracht gaan.

Maar brengt zo'n regelgeving ook zoden aan de dijk en zal ze grote Amerikaanse spelers niet afschrikken? Professor data-ethiek David Martens (UAntwerpen) beantwoordt vier vragen.

"Jazeker", stelt professor Martens. "Artificiële intelligentie heeft al een enorme impact op onze samenleving. Ik zie er veel goeds en moois in, maar het moet wel aan regels voldoen die er nu nog niet zijn."

"Wat we vandaag zien is dat AI-toepassingen werken als grote blackboxmodellen. Er komt via ingewikkelde algoritmen heel wat informatie uit, zonder al te veel extra uitleg. Dat is niet transparant en kan gemakkelijk misbruikt worden. Ik benadruk dat we het kind zeker niet met het badwater mogen weggooien, maar het spel is pas leuk als het volgens regels wordt gespeeld." 

Noodzakelijk, maar eigenlijk niet genoeg, stipt de professor ook nog aan. "Er moet ook een rol zijn voor de bedrijven en academici in het veld moeten dit debat goed blijven opvolgen."

Dat is wellicht een van de belangrijkste punten waarover experten zich buigen. Onze redactie kon bijvoorbeeld al alternatieve chatbots bekijken die uitleggen hoe je precies een splinterbom maakt of hoe je een aanslag best voorbereidt. Dat is natuurlijk niet wenselijk.

De AI-wet maakt nu al een onderverdeling in vier risicogroepen, de twee hoogste groepen zijn het interessantst, vindt Martens. Helemaal bovenaan prijkt de 'onaanvaardbare AI'. "Ik moet zelf denken aan een voorbeeld waarbij Amazon een AI-toepassing gebruikte om de ideale sollicitanten uit te kiezen", zegt Martens. "Daarbij was duidelijk sprake van discriminatie en vooroordelen. Zaken met een grote invloed op iemands toekomst laat je best niet over aan een computer."

Net daaronder komt de hoogrisico-AI. De EU haalt zelfrijdende auto's aan, maar ook toepassingen in de medische sector moeten goed gecontroleerd worden. "Een tijd geleden was er een populaire paper die aantoonde dat een AI-programma even goed huidkankervlekjes kon detecteren als een team van dermatologen."

"Het nieuws ging de wereld rond tot bleek dat het programma toch iets minder nauwkeurig was dan gedacht. AI kan een handig hulpmiddel zijn, maar we moeten het werk toch niet enkel daaraan overlaten."

"De regelgeving die nu voorligt, is redelijk algemeen", zegt Martens. "Dat is een bewuste keuze omdat de innovatie binnen de technologiesector zodanig snel gaat dat specifieke regels al snel achterhaald zijn."

Volgens professor Martens zullen de komende verkiezingen, zowel Europees, gemeentelijk als federaal, een eerste lakmoesproef zijn. "Je kan er van op aan dat artificiële intelligentie ingezet zal worden om mensen te misleiden of desinformatie te verspreiden. Valt dat te vermijden? Ik denk het niet. We hebben in de loop van de geschiedenis gezien dat elke technologie uiteindelijk ook voor iets slechts wordt gebruikt." 

"Het is naïef te denken dat grote Amerikaanse bedrijven zichzelf zouden reguleren", zegt Martens. "Maar uiteindelijk denk ik dat de meeste zich aan de Europese afspraken zullen houden. Open AI mocht dan wel dreigen uit Europa te vertrekken, ze weten ook dat wij Europeanen de kennis hebben om een alternatief te bedenken en het gat in de markt te vullen."

"Bovendien kunnen bedrijven de regelgeving ook uitspelen in hun marketing. Denk maar aan Apple dat zichzelf op de borst klopt omdat het de privacywetgeving strikt opvolgt. De AI-wet kan op termijn een verkoopstechniek worden."

"Los daarvan is het voor de meeste technologiereuzen gewoon handig om goede en volgbare richtlijnen te hebben."