YouTube bergt strijd tegen nepnieuws over Amerikaanse verkiezingen van 2020 op: "Gevaar is nochtans niet geweken"

"Vandaag kondigen we een nieuwe reeks updates op YouTube aan om onze gemeenschap aan te spreken en te verdedigen", opende een blogpost van moederbedrijf Google vorige vrijdag. "Hierbij voorzien we een thuis voor open discussie en debat tijdens het aankomende verkiezingsseizoen."

"Twee jaar na de verkiezingen, duizenden verwijderde video's en een verkiezingscyclus later erkennen we dat we ons beleid in een veranderd landschap moeten herzien. Ook al dijken we door het verwijderen van video's een beetje misinformatie in, het kan als onbedoeld gevolg hebben dat we vrije, politieke meningsuiting beknotten zonder het risico op geweld betekenisvol in te perken."

YouTube zal dus niet langer video's die over vermeende verkiezingsfraude van de Democraten gaan, verwijderen. Google, het bedrijf achter de populaire videodienst, focust zich volledig op de aankomende campagnes en wil de vrijheid van meningsuiting en het recht op politieke meningen zo min mogelijk in de weg staan. Het gaat er daarbij van uit dat de meest bekeken video's rond die gecontesteerde verkiezingen van 2020 nog altijd die van reguliere en professionele media.

"Vrijheid van politieke meningsuiting is heilig in de VS. Het is het eerste amendement", zegt professor Communicatiewetenschappen Hilde Van den Bulck (Drexel University Philadelphia) vanuit New York in de VRT NWS-podcast "Het uur van de waarheid". "Bij mijn studenten wordt dat er al sinds de middelbare school ingepompt. Er zijn eigenlijk weinig tot geen grenzen aan wat je in de politieke sfeer kan zeggen." 

Volgens Van den Bulck hoeft YouTube zich volgens de regels van de wet ook niet aan strikte voorwaarden te houden. Het platform is geen regulier mediakanaal en is niet gebonden aan journalistieke ethos of deontologie. "Dat komt hen in hun businessmodel ook niet goed uit, zeker in tijden van besparingen", verklaart de professor. "Er moeten veel tijd en middelen gestoken worden in controle en als ze er niet echt toe verplicht zijn, zal een privaat bedrijf dat ook niet snel doen. Dat kost allemaal geld."

Nochtans was YouTube lange tijd een van de "strengere" platforms als het op desinformatie aankwam. Terwijl halve waarheden en leugens op sites als Twitter of Facebook hoogstens een waarschuwing kregen, voerde YouTube wél een actief verwijderbeleid.

Dat het videoplatform nu ook zijn schild laat zakken, vindt Van den Bulck een betwijfelbare beslissing. "We zagen toch op een gegeven moment dat heel wat mensen dachten dat ze Capitol Hill moesten bestormen. Je geeft aan andere sociale media bovendien het signaal dat ze zich niet te hard moeten bezig houden met het bestrijden van fake news. Ik zie in mijn eigen omgeving nochtans dat mensen druppelsgewijs met misinformatie geconfronteerd worden en het dus echt wel een real world problem is."

Bovendien kunnen kandidaten voor de aankomende verkiezingen het nieuwe beleid misbruiken, denkt Van den Bulck. "Zeker nu artificiële intelligentie en deepfakes meer potentieel hebben om valse berichten te vormen."

Is Europa dan misschien het lichtend voorbeeld? Facebook, Twitter en YouTube mogen in de VS dan wel grotendeels vrij spel hebben, in de Europese Unie kwamen techbedrijven al meerdere keren bij de Commissie op bezoek om regels vast te leggen.

Zo werd in 2018 afgesproken dat de bedrijven er alles aan moeten doen om nepnieuws te verwijderen. Dat de Commissie het meende, werd dat jaar ook duidelijk toen Metabaas (toen nog Facebook, red.) Mark Zuckerberg zijn beleid tegenover EU-parlementsleden in een aantal hoorzittingen kwam verdedigen.

Vorig jaar werd met de techbedrijven dan weer afgesproken om de advertentie-inkomsten te verminderen van accounts die nepnieuws verspreiden, licht Van den Bulck toe. Maar echte sancties voor wie het beleid niet volgt, zijn er nog niet. "De regels kunnen dus best nog wat scherper gesteld worden”, besluit de professor.