Nog een jaar tot de verkiezingen: wat krijgt de federale regering nog voor elkaar?

"De regering zat eigenlijk altijd al in een soort electorale sfeer, maar sinds mei voel je dat ze een versnelling hoger zijn geschakeld", zegt politicoloog Carl Devos (UGent). 

Silke Goubin, politicologe aan de KU Leuven, hoopt dat de regering toch nog een verschil kan maken de komende maanden: "Het gaat misschien wat harder gespeeld worden en partijen gaan willen inzetten op hun eigen dossiers. Maar er liggen nog dossiers op tafel waar zeker mogelijkheden zijn om tot compromissen te komen."

"Er is een lange regeringsformatie geweest en de coronacrisis heeft veel aandacht gevraagd. Daarnaast was er ook nog de impact van de oorlog in Oekraïne. De regering is eigenlijk lang in crisismodus geweest. Dat moest toen, maar er is veel tijd om echt beleid te voeren verloren gegaan. De regering is het daarom verplicht aan de burgers om van dat laatste jaar goed gebruik te maken", vindt Devos.

"Voor mij is de belastinghervorming een prioriteit." Premier Alexander De Croo (Open VLD) was duidelijk vorige week in "De ochtend". Om zijn woorden kracht bij te zetten, gaat de regering volgend weekend in conclaaf. Het is de bedoeling om te bekijken of en hoe ze die hervorming gaan doorvoeren. 

Minister van Financiën Vincent van Peteghem (CD&V) legde in maart een uitgewerkt plan op tafel. Op die manier wil hij het fiscale systeem in één keer aanpakken en voor de juiste evenwichten zorgen in plaats van steeds opeenvolgende kleine aanpassingen te doen aan het belastingsysteem.   

"Werken moet meer lonen", is het mantra dat in de Wetstraat steeds herhaald wordt. Het is ook de basis waarop het plan gestoeld is. Een lastenverlaging op arbeid van ongeveer 6 miljard moet daartoe leiden. Van Peteghem berekende dat de hervorming werknemers 835 euro netto per jaar op zou leveren.

Die belastingverlaging vraagt gezien de toestand van de begroting natuurlijk ook nieuwe inkomsten voor de overheid. In de plannen is sprake van een aanpassing van de btw-tarieven. Er komt één btw-tarief van 9 procent in plaats van 6 of 12 procent nu.

Voor enkele basisproducten wordt het 0 procent en energie blijft op 6 procent. De aanpassingen zullen impact hebben op de prijzen: gezond eten wordt goedkoper, ongezond eten duurder. Ook een verdubbeling van de taks op effectenrekeningen en een minimumbelasting op multinationals moeten de overheid van inkomsten voorzien.

"Ik was zeer positief over dit voorstel", zegt arbeidseconoom Stijn Baert (UGent). "Toch ben ik niet superoptimistisch over het conclaaf. Er zijn te veel hele en halve veto’s." Hoewel de Vivaldi-partijen spreken over een "bespreekbaar" voorstel van Van Peteghem, maakten ze al bij de voorstelling van het plan in maart duidelijk dat ze niet zomaar akkoord zouden gaan. 

De socialisten zien een verhoging van de btw niet zitten, ze willen een duurdere winkelkar voor de consument te allen prijze vermijden. MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez liet dan weer verstaan niet te staan springen voor een hogere effectentaks.

"Van Peteghem heeft een stevig openingsbod gedaan, hoewel een fiscale hervorming niet eens in het regeerakkoord stond. Maar de regering moet nu wel iets doen met dat plan. De vraag is hoeveel daar uiteindelijk van zal overblijven", zegt Devos. 

Goubin ziet komende maanden nog ruimte om minstens een deel van de hervormingen uit te voeren: "Ik ben er redelijk optimistisch over. Het is een interessant dossier om aan populariteit te winnen. In een verkiezingsjaar kunnen zeggen dat je ervoor gezorgd hebt dat de burger netto meer overhoudt: dat kan stemmen opleveren."

300 miljoen euro aan Europees relancegeld loopt ons land mis als over een jaar de pensioenen niet verder hervormd zijn. Met dat dreigement geeft de Europese Commissie de regering een bijkomende reden om voor het einde van de legislatuur werk te maken van een nieuw pensioenakkoord.

Die Europese druk zal niet genoeg zijn, denkt Goubin: "Het water tussen de partijen is gewoon te diep om dit jaar nog tot een echte hervorming te komen."

De Croo en zijn ministers sloten vorig jaar in juli al eens een pensioenakkoord. Ze voerden toen onder andere een bonus in voor wie doorwerkt na de leeftijd waarop vervroegd pensioen mogelijk is. En wie recht wil hebben op het minimumpensioen van 1.500 euro moet er minstens een carrière van 20 jaar op hebben zitten. 

Die maatregelen volstaan niet om de groeiende kosten van de vergrijzing de baas te kunnen. "De regering spreekt in het regeerakkoord ook over de financiële haalbaarheid van het pensioensysteem. Het voornemen om de uitgaven binnen de perken te houden, gaat veel moeizamer dan het invoeren van het minimumpensioen. Zelfs partijen binnen de regering bestempelden de hervorming van vorige zomer als te beperkt", aldus Baert.

De regering wil daarom die hervorming verbeteren met een reeks nieuwe maatregelen. Die staan in een plan dat minister van Pensioenen Karine Lalieux (PS) in februari voorstelde. 

Onder andere de vorig jaar besliste pensioenbonus zou gelimiteerd worden. Lalieux wil ook het mechanisme aanpassen waarbij de ambtenarenpensioenen nu mee stijgen met de lonen van de ambtenaren, de zogenoemde perequatie.

Om het systeem betaalbaar te houden, moeten meer mensen aan het werk. Dat is volgens de minister ook een verantwoordelijkheid van de werkgevers, die ze wil beboeten als ze te weinig 60-plussers in dienst hebben.

Onder andere Groen en CD&V gaven meteen aan niet akkoord te zijn met Lalieux haar aanpassingen en velen stellen zich de vraag of dit plan de pensioenen wel betaalbaar maakt. De MR denkt alvast van niet en kwam aanzetten met een lijst tegenvoorstellen.  

Devos denkt niet dat de regering-De Croo de pensioenen nog fundamenteel zal aanpakken: "Dit is gewoon oplapwerk omdat het van moeten is. Als er nog iets gebeurt, gaan het kleinigheden zijn." 

Deze week nog lanceerde de minister een nieuwe maatregel. De pensioenbonus zou niet gelimiteerd worden, maar volledig verdwijnen. In de plaats komt een premie die je meteen krijgt bij je pensioen en die kan oplopen tot 22.650 euro netto. 

Volgens Stijn Baert heeft minister Lalieux zelf geen baat meer bij een grote hervorming: "De PS zit in een zetel. De hogere pensioenbedragen zijn verworven en het regeerakkoord eist geen concrete bijkomende zaken. Deze regering zal dus, net als de vorige, geen serieuze pensioenhervorming kunnen afleveren."

Eind 2021 besliste de regering formeel om de kernuitstap uit te voeren. Alle Belgische kerncentrales zouden sluiten tegen 2025, zoals voorzien in de wet op de kernuitstap uit 2003. Anderhalf jaar later ziet de situatie er helemaal anders uit. 

De oorlog in Oekraïne drukte Europa met de neus op de feiten. Aan de status van Rusland als belangrijkste gasleverancier kwam prompt een einde. De Russen draaiden de kraan deels toe en de kwetsbare Europese landen beslisten om hun energiepolitiek om te gooien. We zouden niet meer afhankelijk zijn van Russisch gas. 

Om zelf in onze energiebevoorrading te kunnen voorzien, moest de kernuitstap uitgesteld worden. In maart 2022 besloot onze federale regering om de reactoren Doel 4 en Tihange 3 tien jaar langer open te houden. Maar tot vandaag is daarover nog steeds geen definitief akkoord met Engie, de uitbater van de kerncentrales in ons land.

De Franse energiereus en onze regering sloten in januari een overeenkomst, maar onderhandelen sindsdien over de exacte uitvoering van de kernuitstap. Engie was geen vragende partij voor de verlenging en wil dat ook ons land mee deelt in het risico om de kerncentrale langer uit te gebruiken.

Ook over een maximumfactuur voor de ontmanteling van de oudere reactoren en de berging van het kernafval wordt nog onderhandeld. Dat maximumbedrag zal mee bepalen in hoeverre de kosten later bij de overheid en dus de belastingbetaler terecht zullen komen. 

De deadline voor dat akkoord werd al meermaals opgeschoven. Engie zelf liet onlangs weten dat een akkoord voor 30 juni gesloten moet worden omdat een heropstart in 2026 anders niet meer mogelijk is. Onze bevoorradingszekerheid is dan niet meer gegarandeerd. 

In tegenstelling tot de andere dossiers gaat het hier niet over discussie binnen de regering, maar moeten De Croo en minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen), die de onderhandelingen voeren, een akkoord vinden met een externe partij. 

Toch wil dat niet zeggen dat dit niet nog voor onenigheid kan zorgen binnen de regering, denkt Devos: "Ik verwacht dat dat ook wel wat stof zal doen opwaaien eens het akkoord er is. Dat gaat financiële impact hebben. Iedereen zal willen weten hoeveel ons dat kost en of Engie of de regering als winnaar uit die onderhandelingen is gekomen. Als daar discussies over ontstaan weet je nooit welke repercussies dat gaat hebben binnen de regering zelf.”

Volgens Goubin bestaat de kans dat ook het energiedebat in het algemeen opnieuw zal oplaaien: "De energieprijzen zijn nu geen onderwerp meer, maar wat gaat er in de winter gebeuren? Gaan die weer stijgen en wat gaat de impact daarvan zijn? Dat kan een grote rol gaan spelen naar de verkiezingen toe." 

Afgelopen winter koos de regering ervoor om via energiepremies en een uitgebreider sociaal tarief de consument zo goed mogelijk te beschermen tegen hoge energieprijzen. De vraag is hoe ze dat zullen aanpakken als dat scenario zich herhaalt, de maatregelen kostten veel geld. 

"De begrotingsdiscussie zal trouwens doorheen alle dossiers lopen. Dat hangt als een schaduw boven deze regering. Dat is niet echt een apart dossier, het zit overal in vervlochten en elke maatregel moet eraan afgetoetst worden", concludeert Devos.