Bijna 6.000 mensen geëvacueerd uit overstroomd gebied na dambreuk, Poetin spreekt van "barbaarse aanval" van Oekraïne

Gisteren werd een belangrijke dam in het zuiden van Oekraïne verwoest. De stuwdam ligt aan de stad Nova Kachovka, op de linkeroever van de rivier Dnjepr die bezet is door Rusland.

Zo'n 25.000 mensen lopen daar gevaar door overstroming. De rechteroever van de rivier Dnjepr is onder controle van Oekraïne, daar wonen zo'n 17.000 mensen in kritieke zones die riskeren overstroomd te raken. 

De komende dagen worden duizenden mensen per bus en trein geëvacueerd uit de overstroomde gebieden. Rusland, dat in september vorig jaar Cherson heeft geannexeerd, heeft de noodtoestand uitgeroepen in de regio. De Russische gouverneur meldt dat er ook mijnvelden ondergelopen zijn.

Volgens het lokale Russische bestuur zijn minstens zeven mensen uit Nova Kachovka vermist. Aan de door Rusland gecontroleerde kant van de rivier zouden in totaal al 2.700 huizen overstroomd zijn, meer dan 4.000 mensen zijn geëvacueerd.

Ook in de stad Cherson, die in handen is van Oekraïne, is de situatie ernstig. Vanmorgen zei de Oekraïense gouverneur van Cherson, Oleksander Prokoedin, dat het waterpeil nog met een meter zou stijgen. Dat staat op bepaalde plaatsen in Cherson meer dan 5 meter hoog. Het water stijgt wel minder snel.

Oekraïne zegt dat Rusland ondertussen gewoon doorgaat met artilleriebeschietingen in Cherson, een burger zou daar de afgelopen dagen door gedood zijn.

Volgens de Oekraïense overheid lopen in totaal 42.000 mensen langs de oevers van de Dnjepr risico door de overstromingen. Zo'n 80 gemeentes in de hele regio Cherson kunnen onder water komen te staan. 29 zijn ook al effectief ondergelopen, zegt de Oekraïense minister van Binnenlandse Zaken. Kiev zegt dat het al bijna 2.000 mensen heeft geëvacueerd.

Het Britse ministerie van Defensie, dat geregeld bericht over de situatie op het terrein in Oekraïne, zegt dat de structuur van de dam nog niet volledig weg is. De komende dagen zal die wel verder afbrokkelen, wat waarschijnlijk nog meer overstromingen zal triggeren, zeggen de Britten.

Op onderstaande kaart kan je zien hoe het voor en na de overstromingen zal zijn:

De Oekraïense president Zelenski zegt vandaag wel dat door de vernieling van de dam honderdduizenden mensen geen normale toegang hebben tot drinkwater. Oekraïne kan ook enkel de mensen helpen in het gebied dat het onder controle heeft, zegt Zelenski, en "de Russissche bezetter in de andere delen probeert zelfs niet om mensen te helpen".

Zelenski zegt ook dat de VN en het Rode Kruis achterblijven in hulpverlening. "Ze zijn hier niet", zegt hij aan Duitse media, "ik ben geschokt." Ook de Oekraïense premier roept de VN en het Rode Kruis dringend op om hulp te bieden aan Oekraïners die in het door Rusland bezette overstroomde deel van Cherson wonen.

Rusland en Oekraïne beschuldigen elkaar ervan de dam verwoest te hebben. Dat deden ze ook gisteren tijdens een spoedzitting van de VN-Veiligheidsraad. Zowel Rusland als Oekraïne hadden om zo'n zitting gevraagd. De Russische ambassadeur bij de VN zei dat Oekraïne zelf de dam heeft "gesaboteerd", en dat dat zelfs als een oorlogsmisdaad kan beschouwd worden.

Oekraïne zegt dan weer dat het fysiek onmogelijk is om de dam te bombarderen. Rusland heeft die al meer dan een jaar in handen, en heeft er explosieven op geplaatst, en daarmee de dam nu opgeblazen, klinkt het. "Het is typisch voor Rusland om het slachtoffer de schuld te geven van hun eigen misdaden", liet de Oekraïense VN-ambassadeur optekenen. De Oekraïense openbare aanklager heeft intussen ook aan het Internationaal Strafhof gevraagd om een onderzoek te starten.

Tijdens de zitting van de VN-Veiligheidsraad hebben de VS, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk niet gezegd dat er bewijs is dat Rusland verantwoordelijk is voor de dambreuk. De drie permanente leden van de Veiligheidsraad roepen wel op tot een onderzoek, en herhaalden ook hun steun aan Oekraïne. 

De Amerikaanse vice-ambassadeur zei achteraf wel dat het ondenkbaar is dat Oekraïne verantwoordelijk is: "Komaan, waarom zou Oekraïne dit zichzelf aandoen? Dat houdt geen steek."

Ondertussen heeft de Turkse president Erdogan gebeld met zowel president Zelenski als president Poetin. Erdogan stelt een internationale onderzoekscommissie voor met experts afgevaardigd door Rusland, Oekraïne, de VN en ook de internationale gemeenschap, waaronder ook uit Turkije. Al sinds het begin van de oorlog werpt Turkije zich op als bemiddelaar. Onder meer de deal over graantransport uit Oekraïense havens is daaruit voortgekomen.

Poetin noemde in het gesprek met Erdogan de vernieling van de dam "een barbaarse aanval van Kiev, die heeft geleid tot een gigantische ecologische en humanitaire catastrofe".

Rusland argumenteert dat de dambreuk een afleidingsmanoeuvre is van Oekraïne voor een gefaald tegenoffensief. "Oekraïne zegt dan weer dat Rusland de dam heeft opgeblazen net om dat langverwachte tegenoffensief, om het zuiden te heroveren, te verhinderen", zegt correspondent in Moskou Geert Grootkoerkamp in "De ochtend" op Radio 1. "De Russische regering heeft bovendien zonet een resolutie aangenomen die zegt dat rampen in oorlogsgebied niet meer onderzocht moeten worden."

Het is onduidelijk wat er precies is gebeurd en wie verantwoordelijk is, maar evengoed kan slecht onderhoud de oorzaak zijn, zegt Ruslandkenner bij VRT NWS Jan Balliauw. "Ofwel is de dam opgeblazen, ofwel is hij ingestort door de hoge druk van het water."